F-35 programında 17 binden fazla parça izlenemiyor

F-35 savaş uçağı programındaki yedek parça takibi, ABD Savunma Bakanlığı için ciddi bir envanter sorununa dönüştü. ABD Hükümet Hesap Verebilirlik Ofisi’nin (GAO) 9 Kasım’da yayımladığı rapora göre Pentagon, 17 binden fazla parçanın kaydını güvenilir biçimde takip edemiyor. Mart 2026 itibarıyla bakım veya onarım sürecinde bulunan parçaların toplam değeri yaklaşık 1,3 milyar dolar olarak hesaplandı.

Bu rakam, parçaların doğrudan maliyetini yansıtıyor. Maliyet bilgilerindeki eksikler nedeniyle nakliye ve genel giderler de hesaba katıldığında toplam tutarın 2,5 milyar dolara çıkabileceği belirtiliyor. Sorun yalnızca kayıtlardaki bir tutarsızlıktan ibaret değil: Parçaların nerede bulunduğunu ve bakım sürecinin hangi aşamasında olduğunu doğrulamak zorlaştıkça, uçakların hizmete hazır tutulması için gereken lojistik planlama da aksayabiliyor.

Yüklenici sistemleri Pentagon’la doğrudan bağlantılı değil

GAO’nun işaret ettiği temel sorunlardan biri, F-35 programındaki ana yükleniciler Lockheed Martin ve Pratt & Whitney’in envanter sistemleriyle Pentagon’un kullandığı sistem arasında doğrudan veri bağlantısı bulunmaması. Bu nedenle F-35 Ortak Program Ofisi (JPO), kayıtlarını yüklenicilerden gelen bilgilerle güncelliyor. Ortak yedek parça havuzuna ilişkin verilerin Pentagon’a üç ayda bir iletilmesi de güncel takibi güçleştiriyor.

Veri aktarımının kendisi de yeterli denetimden geçmiyor. GAO, yüklenicilerden alınan bilgilerin Pentagon’un envanter sistemi ELMS’ye eklenmeden önce doğrulanmasına yönelik prosedürlerde eksikler tespit etti. Aralık 2025’te gönderilen bir veri dosyasında kayıtların yalnızca yüzde 29’unda seri numarası bulunurken, Ulusal Stok Numarası kayıtların yüzde 43’ünde yer aldı. Bu tür tanımlayıcı bilgiler eksik olduğunda aynı parçayı farklı sistemlerde eşleştirmek ve fiziksel konumunu doğrulamak zorlaşıyor.

Ölçeği anlamak için programın genel envanterine bakmak yeterli. Savunma Bakanlığı, dünya genelinde 700’den fazla tesise dağılmış yaklaşık 26 milyon F-35 parçası bulunduğunu bildiriyor. Bu envanterin toplam değeri yaklaşık 31 milyar dolar olarak tahmin ediliyor. Takip edilemeyen parçalar, bu büyük tedarik ağının yalnızca bir bölümünü oluştursa da milyarlarca dolarlık değerin doğru kayıtlarla yönetilememesi, bakım zincirinin güvenilirliği açısından kaygı yaratıyor.

Fiziksel sayımlar da belirsizliği gideremedi

JPO, 2020 mali yılından bu yana fiziksel envanter sayımları için en az 17 milyon dolar harcadı. Ancak GAO’ya göre 2025 mali yılındaki son sayım, parçaların fiziksel olarak nerede bulunduğunu doğrulamak için yeterli olmadı. Sayımın envanterdeki bütün parçaları kapsayıp kapsamadığı da netleşmedi. Pentagon ve ana yükleniciler, alt kademe tedarikçilerin parçaları hangi tesislerde tuttuğunu her zaman bilmiyor.

Savunma Sözleşmeleri Denetim Ajansı, ilk kapsamlı envanter sayımını Mart 2027’ye kadar tamamlamayı hedefliyor. Bu çalışma, kayıtlarla fiziksel stok arasındaki farkların ortaya çıkarılmasına yardımcı olabilir. Ancak raporun işaret ettiği sorun, yalnızca sayım yaparak çözülemeyebilir; farklı şirketlerin sistemlerinden gelen verilerin düzenli, eksiksiz ve doğrulanabilir biçimde aktarılması da gerekiyor.

F-35 parçalarının kayıtlarda bulunamaması yeni bir durum değil. GAO’nun 2023 tarihli raporunda, bir ana yüklenicinin Mayıs 2018 ile Ekim 2022 arasında 1 milyondan fazla parçayı kaybettiği ve bunların değerinin 85 milyon doları aştığı bildirilmişti. Mart 2026’ya kadar yüklenici, 2012-2025 dönemini kapsayan yaklaşık 28 milyon dolarlık ek kayıp bildirimi de sundu. Bu geçmiş, mevcut envanter açığının tek seferlik bir kayıt hatasından ziyade uzun süredir devam eden tedarik ve takip sorunlarıyla bağlantılı olabileceğini gösteriyor.

F-35, çok sayıda ülke ve tesisi kapsayan geniş bir bakım ağına sahip. Böyle bir yapıda yedek parçaların doğru yerde ve doğru kayıtla izlenmesi, yalnızca muhasebe açısından değil, bakım planlaması ve operasyonel hazırlık açısından da belirleyici. GAO’nun raporu, Pentagon’un parça envanterini daha güvenilir biçimde yönetebilmesi için yüklenicilerden alınan verilerin doğrulanması ve farklı sistemler arasındaki bilgi akışının iyileştirilmesi gerektiğine işaret ediyor.