Federal yargıçtan Flock kararı: “Kitlesel gözetim”

ABD’de bir federal mahkeme, otomatik plaka tanıma sistemleriyle ilgili tartışmayı yeni bir noktaya taşıdı. Oklahoma eyaletinin Tulsa bölgesinde görev yapan bir şerif yardımcısının, bir kadının araç plakasını Flock Safety veritabanında arama emri olmadan sorgulaması, Dördüncü Değişiklik kapsamındaki hakların ihlali olarak değerlendirildi.

Federal yargıç Sara Hill’in kararı, Flock üzerinden yapılan aramalardan birinin ilk kez federal düzeyde anayasaya aykırı bulunması açısından önem taşıyor. Ancak karar bağlayıcı bir içtihat oluşturmuyor. Buna rağmen kolluk kuvvetlerinin araç hareketlerini toplu biçimde izlemesi konusunda mahkemelerden gelen en sert değerlendirmelerden biri olarak öne çıkıyor.

Plaka aramasının ardından elde edilen deliller tartışma konusu oldu

Davaya konu olayda görevli, kadının California plakalı aracını Flock sisteminde sorguladı. Yargıç Hill, arama için aracın California plakasına sahip olmasının dışında görünür bir gerekçe bulunmadığını belirtti. Görevli daha sonra sistemde yer alan seyahat geçmişini, aracı aramak için kullanılan gerekçelerden biri hâline getirdi.

Arama sonrasında araçta yaklaşık 91 pound, yani yaklaşık 41 kilogram metamfetamin bulunduğu öne sürüldü. Ancak mahkeme, Flock veritabanındaki aramanın hukuka aykırı olduğu sonucuna vardı. Hill, bu aramadan sonra elde edilen tüm kanıtların “zehirli ağacın meyvesi” olarak değerlendirilmesi ve dosyadan çıkarılması gerektiğini yazdı.

Bu yaklaşım, kolluk kuvvetlerinin hukuka aykırı bir işlemle elde ettiği ilk bilginin daha sonra yapılan aramalara dayanak oluşturmasını engellemeyi amaçlıyor. Kararın bağlayıcı olmaması, benzer davalarda aynı sonucun otomatik olarak uygulanacağı anlamına gelmiyor. Yine de Flock verilerinin soruşturmalarda nasıl kullanılabileceği konusunda emniyet birimleri için yeni bir hukuki risk oluşturuyor.

Yargıç: Araç hareketlerini sürekli kaydetmek kitlesel gözetim

Hill’in değerlendirmesi yalnızca bu davadaki plaka aramasıyla sınırlı kalmadı. Yargıç, insanların kamuya açık alanlardaki konumlarının izlenmesinin, kolluk kuvvetlerinin bu bilgileri uzun süre boyunca ayrım gözetmeden toplaması ve daha sonra uygun gördüğü herhangi bir amaçla kullanması hâlinde anayasal sorun yarattığını belirtti.

Flock sistemleri, ağa bağlı kameraların yanından geçen araçların plakalarını ve hareketleriyle ilgili verileri kaydedebiliyor. Kolluk kuvvetleri de bu kayıtları ihtiyaç duyduğunda sorgulayabiliyor. Hill, bunun belirli bir kişiyi hedef alan sınırlı bir aramadan farklı olduğunu vurguladı. Sistemin, ağa bağlı kameralardan geçen tüm araçlar hakkında sürekli bilgi toplaması nedeniyle uygulamayı “ayrım gözetmeyen kitlesel gözetim” olarak nitelendirdi.

Yargıcın karşılaştırma yaptığı Carpenter v. United States davası, devlet kurumlarının cep telefonu konum verilerine erişimini ele alıyordu. Flock kararındaki değerlendirme ise tek bir kişinin telefon sinyallerinden çok, geniş bir araç ağının hareketlerinin sürekli kayda alınmasına odaklanıyor.

Flock kullanımına yönelik itirazlar büyüyor

Flock Safety’ye yönelik eleştiriler yalnızca mahkemelerden gelmiyor. Florida ve Texas dâhil olmak üzere çeşitli yerel ve eyalet yönetimleri, teknolojiyi kullanmayı bırakacaklarını açıkladı. Vermont Senatörü Bernie Sanders da federal kurumların Flock benzeri otomatik plaka okuyucularını kullanmasını engellemeyi amaçlayan Block Flock Act adlı yasa tasarısını sundu.

Şirketin üst yöneticisi Garretty Langley ise mahremiyet ile kamu güvenliği arasında bir uzlaşma gerektiğini savundu. Langley, Flock sistemini kullanan kolluk görevlileri tarafından takip edilen kadınlardan özür diledi. Kullanımdan vazgeçen kurumların artmasının ardından şirketin çalışan sayısını azaltmak amacıyla gönüllü işten ayrılma paketleri sunduğu da bildirildi.

Karar, otomatik plaka tanıma sistemlerinin yalnızca suç soruşturmalarında kullanılan teknik araçlar olmadığını gösteriyor. Bu platformlar, araçların nerede ve ne zaman görüldüğüne dair uzun süreli hareket kayıtları oluşturabildiği için doğrudan mahremiyet ve anayasal haklar tartışmasının merkezinde yer alıyor. Bundan sonraki davalarda mahkemelerin, bu verilerin ne kadar süre saklandığını, kimlerin erişebildiğini ve arama için hangi gerekçelerin yeterli olduğunu daha yakından incelemesi beklenebilir.