Kızıl Cin Fenomeni Nedir? Gökyüzündeki Kırmızı Işıklar

Fransız fotoğrafçı Florian Riou tarafından Korsika Adası’ndaki bir yerleşimin üzerinden çekilen bir fotoğraf, sosyal medyada kısa sürede yayıldı. İspanya açıklarında etkili olan şiddetli bir fırtına sırasında kaydedilen karede, gökyüzünde kırmızı ve turuncu renklere sahip büyük bir ışık oluşumu görülüyor. İlk bakışta sıra dışı bir gökyüzü olayı ya da bilim kurgu sahnesi gibi görünen bu görüntü, aslında bilim dünyasının uzun süredir incelediği bir atmosfer olayı.

Bilimsel adı “Red Sprite” olan Kızıl Cinler, yer seviyesindeki yıldırımlardan farklı bir bölgede meydana geliyor. Bu olaylar uzaylı istilası, kutup ışığı veya insan yapımı bir atmosfer deneyi değil. Şiddetli gök gürültülü fırtınaların üzerinde, atmosferin üst katmanlarında gerçekleşen kısa süreli elektriksel boşalmalar olarak tanımlanıyorlar.

Kızıl Cin fenomeni nedir?

Kızıl Cinler, fırtına bulutlarının birkaç kilometre üzerinde değil, çok daha yüksek irtifalarda ortaya çıkıyor. Genellikle yerden yaklaşık 50 ila 90 kilometre yükseklikte bulunan mezosfer tabakasında görülüyorlar. Bilimsel literatürde bu olaylar, “Geçici Işıma Olayları” başlığı altında inceleniyor.

Gündelik hayatta gördüğümüz yıldırım ve şimşekler çoğunlukla bulut ile yer arasında ya da bulutların kendi içinde meydana gelir. Kızıl Cinler ise fırtına bulutunun üst bölümünden yukarıya, atmosferin yüksek katmanlarına doğru ilerleyen bir ışık boşalması şeklinde oluşur. Bu nedenle yeryüzünden bakıldığında bulutların üzerinde belirirler.

Görüntülerde Kızıl Cinlerin genellikle parlak bir üst bölümü ve aşağı doğru uzanan ince kolları bulunur. Bu şekil, onları dev bir denizanasına veya ters yönde yükselen ateş sütunlarına benzetir. Rengin kırmızı ve turuncu olması da oluşumun gerçekleştiği atmosfer katmanındaki gazların elektriksel enerjiyle uyarılmasından kaynaklanır.

Bu kırmızı ışıklar nasıl oluşuyor?

Fenomenin ortaya çıkması için sıradan bir yıldırımın ötesinde, çok güçlü bir elektriksel boşalma gerekir. Özellikle fırtına bulutunun alt bölümünden yere doğru gerçekleşen güçlü pozitif yıldırım boşalmaları, bulutun üst kısmı ile atmosferin daha yüksek katmanları arasındaki elektriksel dengeyi bozabilir.

Bu değişim, mezosferde güçlü bir elektrik alanının oluşmasına yol açar. Mezosferdeki hava, yeryüzüne yakın katmanlara kıyasla oldukça seyrektir. Fırtınanın oluşturduğu elektrik alanı bu ince gaz tabakasından geçerken azot molekülleriyle etkileşir ve onları daha yüksek bir enerji seviyesine taşır.

Uyarılan azot molekülleri daha sonra eski enerji seviyelerine dönerken ışık yayar. Seyrek atmosfer koşullarında ortaya çıkan bu ışık, gözlemciler tarafından çoğunlukla kırmızı ve turuncu tonlarda görülür. Kızıl Cinlerin aşağı doğru uzanan ince kollarında ise renkler mor ve maviye yaklaşabilir. Bunun nedeni, bu uzantıların atmosferin daha yoğun alt bölümlerine doğru ilerlemesidir.

Neden görülmesi ve fotoğraflanması zor?

Kızıl Cinlerin uzun süre bilimsel bir gerçek olarak kabul edilmemesinin temel nedenlerinden biri, çok kısa ömürlü olmalarıdır. Bir oluşum yalnızca 5 ila 300 milisaniye boyunca parlayıp sönebilir. Bu süre, insan gözünün olayı doğrudan ve net biçimde algılaması için çoğu zaman yeterli değildir. Gözlemci, yalnızca kısa bir ışık çakması görmüş ya da bir görsel yanılsama yaşadığını düşünmüş olabilir.

Fırtınanın merkezinde veya doğrudan altında bulunan kişiler de Kızıl Cinleri kolayca göremez. Çünkü kalın fırtına bulutları, üst atmosferdeki ışımayı tamamen gizleyebilir. Bu nedenle gözlem için fırtına çekirdeğinden yaklaşık 100 ila 300 kilometre uzakta olmak, açık bir ufka sahip bulunmak ve ışık kirliliğinin düşük olduğu berrak bir gece gökyüzünü izlemek gerekir.

Kızıl Cinlerin varlığı, uzun yıllar boyunca yüksek irtifa pilotlarının anlattığı gizemli ışıklarla sınırlı kaldı. Olayın bilimsel olarak doğrulanması ise ilk kez 1989 yılında, kameralarla yapılan tesadüfi bir kayıt sayesinde gerçekleşti. Günümüzde gelişmiş meteoroloji radarları ve yüksek hassasiyetli kameralar, bu kısa süreli boşalmaların izlenmesini kolaylaştırıyor. Florian Riou’nun fotoğrafı da nadir görülen bu atmosfer olayının uygun koşullarda nasıl etkileyici bir görünüme sahip olabildiğini ortaya koyuyor.