Sarman Kedilerin Genetik Sırrı 60 Yıl Sonra Çözüldü

Sarman kedilerin turuncu ve kızıl tonlara sahip kürkleri, uzun süredir genetikçilerin yanıt aradığı sorulardan biriydi. Kedilerde tüy renginin kalıtımı genel olarak bilinse de sarman deseninin hücresel kökeni 60 yılı aşkın süredir tam olarak açıklanamıyordu. Yapılan iki bağımsız araştırma, bu görünümün protein üretmeyen bir DNA bölgesindeki eksilmeden kaynaklandığını ortaya çıkardı.

Araştırmalar, sarman kedilerin diğer kedilerden farklı olmasının davranışlarından çok genetik yapılarına dayandığını gösteriyor. Kürkün turuncu görünmesini sağlayan mekanizma, doğrudan bir genin kaybolmasıyla değil, bir genin deri hücrelerinde ne kadar aktif çalıştığını değiştiren DNA düzenlemesiyle ilişkili.

Sarman renginin arkasında 5 kilobazlık DNA eksilmesi var

Stanford Üniversitesinden Greg Barsh ve ekibinin yürüttüğü çalışmada, sarman tüylerin oluştuğu deri hücreleri incelendi. Araştırmacılar, Arhgap36 geninin bu hücrelerde diğer kedilere göre 13 kat daha fazla RNA ürettiğini belirledi. Farkın kaynağı ise genin kendisinde değil, hemen öncesinde yer alan düzenleyici DNA dizisinde bulundu.

Yaklaşık 5 kilobaz uzunluğundaki bu DNA bölümünün eksik olması, Arhgap36 geninin çalışma biçimini değiştiriyor. Araştırmaya dahil edilen 188 kedinin tamamında aynı genetik değişimin görülmesi, mutasyon ile sarman kürkü arasındaki bağlantıyı güçlendirdi.

Kyushu Üniversitesinden Hidehiro Toh liderliğindeki bağımsız ekip de benzer bir sonuca ulaştı. Arhgap36 geninin fazla çalışması, koyu renkli ömelanin pigmentinin üretimini baskılıyor. Bunun yerine sarı ve kızıl tonlardan sorumlu feomelanin pigmenti daha belirgin hâle geliyor. Sarman kedilerin karakteristik turuncu görünümü bu pigment dengesinden kaynaklanıyor.

Erkek sarmanların sayısı neden daha fazla?

Sarman kedilerdeki genetik değişim, X kromozomu üzerinde bulunuyor. Bu durum, kürk renginin cinsiyetle bağlantılı biçimde aktarılmasına yol açıyor. Erkek kedilerde bir X, bir de Y kromozomu bulunduğu için erkek yavru annesinden mutasyon taşıyan X kromozomunu aldığında değişim doğrudan etkisini gösterebiliyor.

Dişi kedilerde ise iki X kromozomu bulunuyor. Dişi memelilerin hücreleri, fazla gen üretimini engellemek için X kromozomlarından birini rastgele devre dışı bırakıyor. Mutasyon yalnızca bir X kromozomunda bulunduğunda, kürkün tamamı turuncu olmak yerine farklı renklerin bir arada görüldüğü desenler ortaya çıkabiliyor.

Bu nedenle dişi kedilerde siyah, beyaz ve sarman bölgelerin bir arada bulunduğu kaliko desenine veya kaplumbağa kabuğunu andıran alacalı kürke daha sık rastlanıyor. Dişi bir kedinin baştan aşağı sarman olabilmesi için hem annesinden hem de babasından mutasyon taşıyan X kromozomunu alması gerekiyor. Bu genetik koşul daha az rastlandığı için sarman kedilerin büyük bölümü erkek oluyor.

Sarman kedilerin zekâsı ve sağlığı etkileniyor mu?

Sarman kedilerin daha sakar, daha şapşal veya diğer kedilere göre daha farklı düşündüğü yönündeki inanışlar özellikle internet kültüründe yaygın. Ancak araştırmalar, sarman kürküne yol açan mutasyonun kedilerin zihinsel kapasitesini olumsuz etkilediğini göstermiyor.

Aynı şekilde mevcut bilimsel bulgular, bu genetik değişimin başlı başına bir sağlık sorunu oluşturduğuna işaret etmiyor. Mutasyonun temel etkisi, deri hücrelerinde pigment üretiminin düzenlenmesiyle sınırlı görünüyor. Dolayısıyla sarman kedilerin kendine özgü davranışları, doğrudan onları diğer kedilerden daha az zeki veya daha sağlıksız yapan bir genetik özellik olarak değerlendirilmiyor.

İki bağımsız çalışmanın aynı DNA bölgesini ve Arhgap36 genindeki aktivite değişimini işaret etmesi, onlarca yıldır çözülemeyen sarman kedi bilmecesine güçlü bir açıklama getiriyor. Kürkün rengi, kayıp bir DNA parçasının pigment üretimini yönlendiren gen üzerindeki etkisiyle şekilleniyor.