Yapay Zekâ Yatırımları Faiz Oranlarını Değiştirebilir

Yapay zekâ yatırımları, teknoloji şirketlerinin büyüme planlarıyla sınırlı kalmayan ekonomik sonuçlar yaratabilir. Japonya Merkez Bankası Başkan Yardımcısı Shinichi Uchida’nın değerlendirmesine göre yapay zekâ alanındaki harcamalar; toplam talep, fiyatlar, şirket yatırımları ve uzun vadeli faiz oranları üzerinden ekonominin genel dengesini etkileyebilir.

Bu değerlendirme, yapay zekâ yatırımlarının merkez bankaları açısından neden izlenmesi gereken bir konu hâline geldiğini ortaya koyuyor. Şirketlerin veri merkezleri, işlem altyapısı ve ilgili teknolojiler için yaptığı harcamalar arttıkça ekonomik faaliyet de desteklenebilir. Yatırımların oluşturduğu talep, teknoloji sektörünün dışındaki mal ve hizmet sağlayıcılarına da yayılabilir.

Ancak ekonomik etkinin yönü yalnızca yatırım miktarına bağlı olmayacak. Harcamaların ne kadar süre devam edeceği, yapay zekâ uygulamalarının verimlilik sağlayıp sağlamayacağı ve şirketlerin bu yatırımlardan beklediği getiriyi elde edip edemeyeceği de sonucu belirleyecek.

Artan talep fiyatlar üzerinde baskı yaratabilir

Yapay zekâ sistemlerinin geliştirilmesi ve çalıştırılması için büyük miktarda altyapı yatırımı gerekebiliyor. Şirketler bu alandaki beklentileri güçlü gördüğünde sermaye harcamalarını artırabiliyor. Böylece yalnızca yapay zekâ ürünlerine yönelik talep değil, bu ürünlerin çalışması için gereken altyapı ve hizmetlere yönelik talep de büyüyor.

Talepteki yükseliş, ekonomik faaliyet açısından olumlu bir sonuç yaratabilir. Bununla birlikte arz aynı hızda artmazsa mal ve hizmet fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşabilir. Japonya Merkez Bankası’nın değerlendirmesinde yapay zekânın ekonomi üzerindeki ilk etkilerinden biri bu talep kanalıyla ilişkilendiriliyor.

Talep artışının kısa süreli olması hâlinde fiyatlar üzerindeki etki daha sınırlı kalabilir. Buna karşılık şirket yatırımları kalıcı hâle gelir ve ekonomi genelinde daha uzun süreli bir hareketlilik yaratırsa merkez bankaları fiyat istikrarını korumak için faiz oranlarını daha yüksek seviyelerde tutmayı değerlendirebilir.

Nötr faiz oranı yapay zekâdan etkilenebilir

Bu tartışmanın merkezinde “nötr faiz” olarak adlandırılan oran bulunuyor. Ekonomide “r-star” adıyla da kullanılan bu kavram, para politikasının ekonomik faaliyetleri ne hızlandırdığı ne de yavaşlattığı teorik faiz seviyesini ifade ediyor. Merkez bankaları, uzun vadeli faiz kararlarını değerlendirirken bu göstergeden yararlanıyor.

Yapay zekânın verimliliği artırması ve şirketleri daha fazla yatırım yapmaya yöneltmesi, nötr faiz oranının yükselmesine neden olabilir. Böyle bir durumda ekonomiyi desteklemeyen ya da baskılamayan faiz seviyesi geçmişe kıyasla daha yüksek bir noktaya taşınır. Merkez bankalarının politika kararlarında kullandığı uzun vadeli varsayımlar da buna bağlı olarak değişebilir.

Yine de yapay zekâ yatırımlarının otomatik olarak daha yüksek faiz oranlarına yol açacağı söylenemez. Bunun gerçekleşmesi için yatırım artışının kalıcı olması ve verimlilik kazanımlarının ekonomik büyümeye yansıması gerekiyor. Beklenen verimlilik ortaya çıkmazsa şirketlerin yatırım iştahı zayıflayabilir. Bu durumda talep üzerindeki baskı da azalabilir.

Finansal piyasalar beklentilere göre yön değiştirebilir

Yapay zekâ yatırımlarının ekonomiye etkisi, gerçekleşen harcamalar kadar beklentiler üzerinden de şekillenebilir. Şirketler gelecekte yüksek verimlilik ve kârlılık beklediğinde yatırım planlarını büyütebilir. Piyasalar da bu beklentileri fiyatlamaya çalışır. Beklentilerin karşılanmaması ise yatırım kararlarının ve finansal varlıkların değerlemelerinin yeniden gözden geçirilmesine yol açabilir.

Bu nedenle yapay zekâ alanındaki gelişmeler hisse senetleriyle sınırlı bir piyasa konusu olarak görülmüyor. Yatırımların faiz beklentilerini etkilemesi hâlinde tahvil piyasası ve genel finansal koşullar da bundan payını alabilir. Yatırım harcamalarının beklenen getiriyi sağlamaması, daha önce oluşan iyimserliğin tersine dönmesine ve piyasalarda yeni hareketlere neden olabilir.

Şirketlerin yapay zekâ yatırımlarıyla elde edeceği verimlilik, talep artışının kalıcılığı ve fiyatlara yansıyan baskının seviyesi henüz kesinleşmiş değil. Japonya Merkez Bankası’nın değerlendirmesi de doğrudan bir faiz tahmini sunmaktan çok, yapay zekânın para politikası için oluşturabileceği yeni etki kanallarına işaret ediyor.

Önümüzdeki süreçte merkez bankaları, teknoloji şirketlerinin yatırım planlarını ve bu yatırımların ekonomi geneline yayılan sonuçlarını birlikte değerlendirmek zorunda kalabilir. Yapay zekâ harcamaları büyürken verimlilik kazanımları da gerçekleşirse nötr faiz oranına ilişkin varsayımlar değişebilir. Yatırım dalgası beklenen sonuçları üretmezse ekonomik etkiler daha sınırlı kalabilir. Bu iki ihtimal arasındaki fark, faiz oranlarının ve finansal piyasaların yönü açısından belirleyici olacak.