Grok ve OpenAI modelleri seçimlerde farklı adayları önerdi

Yapay zekâ sohbet botları kullanıcıya doğrudan kime oy vermesi gerektiğini söylemekten kaçınsa da, onları çalıştıran modeller böyle bir soruyla karşılaştığında farklı siyasi tercihler ortaya koyabiliyor. Convovo adlı araştırma ve tasarım stüdyosunun incelemesinde Grok 4.7, yanıtlarının yüzde 92’sinde Cumhuriyetçi adayı; OpenAI’ın GPT-6.1 Sol modeli ise yüzde 97’sinde Demokrat adayı önerdi.

Araştırmacılar, ABD’de yaklaşan ara seçimlerdeki yaklaşık 500 yarış için iki modelin API’lerine aynı türden doğrudan bir soru yöneltti: Kullanıcıya tek bir aday seçmesi, kararsız kalmaması ve iki tarafı birden sıralamaması söylendi. Modellerin önerileri yarışların yüzde 10’undan azında örtüştü. Bu sonuç, siyasi tercih isteyen aynı komutun farklı yapay zekâ modellerinde belirgin biçimde farklı karşılıklar bulabildiğini gösteriyor.

API testi, sohbet uygulamasıyla aynı şey değil

Sonuçları yorumlarken araştırmanın nasıl yürütüldüğünü ayırmak gerekiyor. Test, kullanıcıların ChatGPT veya Grok uygulamalarında sohbet ederek aldığı yanıtları değil, geliştiricilerin kendi ürünlerine yapay zekâ özellikleri eklemek için kullandığı API’leri kapsıyor. Araştırmacıların aktardığına göre tüketici uygulamaları, doğrudan aday seçmelerini isteyen sorulara yanıt vermeyi reddetti.

OpenAI da bu farkın altını çizdi. Şirket, ChatGPT’nin siyasi konuşmalar dâhil olmak üzere varsayılan olarak nesnel yanıt vermek üzere tasarlandığını belirtti. Açıklamasında, çalışmanın belirli bir adayı önermesi açıkça istenen bir API testine dayandığını ve bunun kullanıcıların ChatGPT’de karşılaştığı deneyimi yansıtmadığını savundu. Grok’un geliştiricisi SpaceXAI ise haber yayımlanmadan önce yorum yapmadı.

Araştırmayı yöneten Cornell Üniversitesi profesörü Tapan Parikh, tüketici uygulamalarının doğrudan oy tavsiyesi vermekten kaçınmasının, modellerin tümüyle tarafsız olduğu anlamına gelmediğini belirtiyor. Parikh’in ek testlerinde, basit yönlendirmelerle uygulamaların da öneri vermeye zorlanabildiği ve yanıtların önceki araştırmadaki eğilimlerle büyük ölçüde örtüştüğü ifade edildi.

Önyargı, doğrudan tavsiyeden önce başlayabilir

Parikh’e göre mesele yalnızca bir modelin “Kime oy vermeliyim?” sorusuna verdiği yanıt değil. Modeller, seçim hakkında daha genel sorulara karşılık verirken hangi konuları öne çıkardıkları, hangi kaynakları kullandıkları ve adayların tutumlarını nasıl sundukları üzerinden de kullanıcıyı etkileyebilir. Seçimde hangi meselelerin önemli olduğu veya hangi adayın bu başlıklarda daha iyi konumlandığı gibi sorular, açık bir oy tavsiyesi istemese bile siyasi çerçeve oluşturabilir.

Bu kaygı daha önceki çalışmalarla da örtüşüyor. Yapay zekâ güvenliği üzerine çalışan Center for AI Safety, büyük dil modellerinin siyasi konularda kullanıcıları belirli görüşlere doğru örtük biçimde yönlendirebildiğini bildirmişti. Kurumun değerlendirmesinde bu etki; bilginin seçilmesi, kelime ve cümle tercihleri, konunun hangi çerçevede sunulduğu ve kaynakların nasıl kullanıldığı gibi unsurları kapsıyor.

Convovo’nun testinde kaynak tercihleri de modeller arasındaki farkı görünür kıldı. Grok’un yanıtlarında Ballotpedia, OpenSecrets ve VoteSmart gibi partizan olmayan kaynakların yanı sıra muhafazakâr kaynaklar da yer aldı. Bir Hristiyan muhafazakâr seçmen rehberi, Grok’un yanıtlarının yüzde 39’unda kullanıldı. Bu bulgu, yalnızca sonuçtaki aday seçiminin değil, modelin bu seçimi desteklemek için başvurduğu bilgilerin de incelenmesi gerektiğine işaret ediyor.

Seçim bilgisi arayan kullanıcılar için neden önemli?

Pew araştırmasına göre Amerikalıların yalnızca yüzde 8’i seçim bilgisi edinmek için sohbet botlarını kullanıyor. Bu kullanıcıların çoğu, adayların önemli meselelerdeki tutumlarını öğrenmek istiyor. Dolayısıyla sohbet botlarının etkisi, yalnızca doğrudan oy tavsiyesi isteyen kişilerle sınırlı değil: Adaylar ve gündem hakkındaki daha geniş konuşmalar da hangi bilginin görünür olacağını şekillendirebilir.

Çalışma, test edilen API yanıtlarının tüketici uygulamalarındaki deneyimle aynı olmadığını açıkça ortaya koyuyor; bu nedenle sonuçları tüm kullanıcı sohbetlerine genellemek doğru olmaz. Yine de modellerin aynı yarışlarda çoğu zaman farklı adayları seçmesi, yapay zekâdan alınan siyasi bilgileri tek ve tarafsız bir değerlendirme gibi görmemenin önemini gösteriyor. Kullanıcıların kaynakları kontrol etmesi ve adayların görüşlerini birden fazla kanaldan karşılaştırması, özellikle seçim dönemlerinde daha sağlıklı bir değerlendirme yapılmasına yardımcı olabilir.