Kişiselleştirilmiş Beyin Uyarımı Kronik Ağrıyı Azaltabiliyor

Kronik ağrı, yaralanma ya da hastalık iyileştikten sonra bile devam edebilen ve tedavisi oldukça zor olan sağlık sorunları arasında yer alıyor. Özellikle beyin ve omurilikteki değişimlerle bağlantılı ağrılarda standart yöntemler her hastada aynı sonucu vermiyor. Yeni bir vaka çalışması ise hastanın beynindeki ağrı işleyişi haritalanarak uygulanan kişiselleştirilmiş elektriksel uyarıların bazı hastalarda belirgin rahatlama sağlayabileceğini gösterdi.

Brain Stimulation dergisinde yayımlanan araştırma, şiddetli ve kronik yüz ağrısı yaşayan üç gönüllüyle gerçekleştirildi. Çalışma küçük bir hasta grubuna dayandığı için yöntemin genel etkinliğini kanıtlamıyor. Bununla birlikte araştırmacılar, ağrı sinyallerinin kişiden kişiye değişen yapısını dikkate alan yaklaşımın, tedavi seçeneklerinin sınırlı kaldığı hastalar için araştırılmaya değer olduğunu belirtiyor.

Ağrı haritası geçici elektrotlarla çıkarıldı

Araştırmacıların izlediği yöntemin temelinde, önce her hastanın beynindeki ağrıya bağlı bölgeleri belirlemek, ardından uygun noktalara düşük seviyeli elektrik sinyalleri göndermek bulunuyor. Bunun için kafatasında açılan küçük deliklerden geçici elektrotlar yerleştirildi. Hastalar üç gün boyunca farklı beyin bölgelerine uygulanan uyarımlara tabi tutuldu.

Bu süreçte amaç yalnızca ağrının azalıp azalmadığını gözlemlemek değildi. Uyarıların hangi bölgelerde, hangi hastalarda ve ne ölçüde yanıt oluşturduğu da kaydedildi. Böylece her katılımcının ağrı deneyimine ilişkin kişisel bir harita oluşturuldu. Araştırmacılar, ağrının tek bir beyin bölgesinden kaynaklanmadığını; duyusal, kimyasal ve duygusal ağların birlikte rol oynadığını vurguluyor.

Çalışmada yer alan üç kişiden biri elektriksel uyarımlara belirgin bir yanıt vermedi. İki kadın hastada ise ağrıda ciddi iyileşme görüldü. Bu sonuç, aynı tedavi yaklaşımının kronik ağrı yaşayan herkes üzerinde aynı etkiyi oluşturmayabileceğini ortaya koydu.

Bir hastada kalıcı implantla takip sürdü

Uyarımlardan olumlu sonuç alan 40’lı yaşlarındaki kadın hastalardan birine daha sonra kalıcı elektrotlar yerleştirildi. Hastanın durumu, ameliyattan 6 ve 12 ay sonra yapılan kontrollerde de iyi olarak aktarıldı. Diğer kadın hasta da yakın zamanda kalıcı implant ameliyatı olmayı planlıyor.

Bu sistem, Derin Beyin Uyarımı (DBS) olarak bilinen yönteme dayanıyor. DBS’de beyne yerleştirilen ince elektrotlar, göğse takılan bir pil aracılığıyla elektrik sinyalleriyle çalıştırılıyor. Yöntem en çok Parkinson tedavisiyle ilişkilendirilse de depresyon ve farklı rahatsızlıklar üzerindeki olası etkileri de araştırılıyor. Kronik ağrıdaki sonuçların kişiden kişiye değişmesi, elektrotların yerleştirileceği bölgelerin ve uyarı ayarlarının kişiselleştirilmesini kritik hâle getiriyor.

Stanford Üniversitesi Tıp Fakültesi’nden beyin cerrahı Michael Lim, çalışmada yer almamasına rağmen, kronik ağrı çeken hastaların mevcut seçeneklerinin oldukça sınırlı olduğunu ifade etti. Stanford’dan nörobimci Vivek Buch ise ağrı deneyiminin her bireyin beyninde farklı biçimde oluştuğunu belirtti.

Yanıt vermeyen hasta da araştırma için önemli

Uyarılardan fayda görmeyen üçüncü hasta, çalışmanın başarısız olduğu anlamına gelmiyor. Araştırmacılar, hangi hastaların bu yaklaşımdan yararlanmayacağını önceden tahmin edebilmenin de tedavi planlaması açısından değer taşıdığını söylüyor. Nörobilimci Karl Deisseroth’a göre etkisiz kalacak hastaları belirlemek, uygun olmayan cerrahi müdahalelerin önüne geçebilir.

Ekip, kişiye özel beyin haritalama yöntemini ileride farklı hastalıkların tedavisinde değerlendirmeyi ve beynin ağrı işleme mekanizmalarını daha ayrıntılı incelemeyi hedefliyor. Ancak üç kişilik çalışma, yöntemin rutin tedavi hâline geldiğini göstermiyor. Daha geniş hasta gruplarıyla yapılacak araştırmalar, kalıcı implantların uzun vadeli sonuçlarını ve hangi hasta profillerinde daha etkili olduğunu ortaya koymak için gerekli olacak.