Sekiz Dakikada Bir Gelen Radyo Sinyalinin Kaynağı Bulundu

Uzaydan gelen düzenli radyo sinyallerinin kaynağını belirlemek, gökbilimciler için her zaman kolay olmuyor. GPM J071507−114153 adı verilen ve yaklaşık sekiz dakikada bir atım yapan kaynakta ise araştırmacılar, sinyali oluşturan sistem hakkında güçlü kanıtlara ulaştı. Bulgulara göre radyo atımları, ölmüş bir yıldızın geride kalan çekirdeği olan beyaz cüce ile Güneş’e benzeyen bir yıldızdan oluşan ikili sistemden geliyor.

Avustralya’daki Murchison Geniş Alan Dizisi (MWA), 2024’ün sonlarından itibaren kaynağı izledi. Aralık 2024 ile Eylül 2025 arasında toplam 214 atım kaydedildi. Araştırmacılar bu sinyali, uzun aralıklarla tekrarlanan kozmik radyo olaylarını tanımlayan “uzun periyotlu geçici kaynaklar” sınıfına aldı. Çalışma Nature Astronomy dergisinde yayımlandı.

Atımların beyaz cüceyle bağlantısı nasıl kuruldu?

Ekibin değerlendirmesinde, kaynağın hareketini izleyebilmek belirleyici oldu. Yaklaşık 100 saatlik radyo gözlemi üzerinde yapılan analiz, atımların sistemdeki yıldızların yörüngedeki hareketiyle ilişkisini ortaya koydu. Araştırmacılar, sinyalin beyaz cüceye çok yakın bir bölgeden, hatta doğrudan beyaz cücenin kendisinden çıkıyor olabileceği sonucuna vardı.

Sistemin diğer üyesinin kimliğini belirlemek için Keck Gözlemevi’yle optik gözlemler de yapıldı. Bu gözlemler, eşlikçi yıldızın G tipi olduğunu doğruladı. Güneş de bu yıldız sınıfında yer alıyor. Böylece çalışma, bir beyaz cücenin Güneş benzeri bir yıldızla oluşturduğu sistemden gelen radyo atımlarına ilişkin ilk tespiti ortaya koydu. Daha önce uzun periyotlu kaynakların bazıları beyaz cüce ve kızıl cüce içeren ikili sistemlerle ilişkilendirilmişti; ancak atımları sistemdeki hangi cismin ürettiği açık değildi.

Çalışmanın sorumlu yazarlarından Curtin Üniversitesi gökbilimcisi Natasha Hurley-Walker, radyo gözlemlerinin binlerce ışık yılı uzaktaki yıldız sistemlerinde yaşanan olayları incelemeye imkân verdiğini belirtti. Beyaz cüceden geldiği düşünülen sinyaller, araştırmacıların eşlikçi yıldızdaki parlamaları da tespit etmesine yardımcı oldu. Bu sonuç, radyo ve optik gözlemlerin birlikte kullanılmasının sistemin yapısını anlamadaki rolünü gösteriyor.

Uzun aralıklı sinyaller neden araştırılıyor?

Uzun periyotlu geçici kaynaklar, kozmik radyo sinyalleri içinde görece yeni tanımlanan bir grup. Bu tür radyasyonun varlığı 2005’te fark edilmiş olsa da kaynakların özellikleri ancak 2022’den itibaren ayrıntılı biçimde incelenmeye başladı. O yıl analiz edilen bir sinyalin atımları yaklaşık 18 dakika arayla geliyordu. Bir yıl sonra bulunan başka bir kaynağın periyodu ise 21 dakikaydı. Bu aralıklar, hızlı dönen ve düzenli ışık demetleri yayan pulsarlardan ayrılıyor.

Pulsarlar nötron yıldızlarıdır ve sinyallerini çok daha kısa aralıklarla tekrarlar. Uzun periyotlu kaynaklarda görülen seyrek atımlar ise farklı bir fiziksel açıklamaya işaret ediyor. Bilinen 12 kaynak arasından en az dördünün beyaz cüce-kızıl cüce ikili sistemleriyle bağlantılı olduğu daha önce belirlenmişti. GPM J071507−114153, bu sınıfın nasıl çalıştığını ve beyaz cücelerin radyo sinyallerinde nasıl rol oynayabildiğini incelemek için yeni bir örnek sunuyor.

Burada araştırmacılar için temel mesele yalnızca sinyalin hangi yıldız sisteminden geldiğini bulmak değil. Atımların yörüngedeki hareketle ilişkisi, radyo kaynağının beyaz cüceye yakınlığını değerlendirmeye imkân veriyor. Optik gözlemlerle eşlikçi yıldızın türünün belirlenmesi de sistemin bileşenlerini birbirinden ayırmaya yardımcı oluyor. İki farklı gözlem yönteminden gelen bulguların bir araya getirilmesi, uzun aralıklı sinyallerin kaynağını araştırırken tek bir ölçüm türüne bağlı kalmamanın önemini ortaya koyuyor.

Keşfin önemi yalnızca bu kaynağın açıklanmasıyla sınırlı değil. Uzun aralıklı atımlar, geleneksel gözlemlerle fark edilmesi güç beyaz cücelerin izini sürmek için de kullanılabilir. Araştırmacılar, gelecekte bulunacak benzer kaynakların gizli beyaz cücelerin keşfine katkı sağlayabileceğini değerlendiriyor. Böylece düzenli radyo atımları, uzak ikili yıldız sistemlerinin yapısını ve bileşenleri arasındaki etkileşimi araştırmak için yeni bir gözlem aracı hâline gelebilir.

Sık sorulan sorular

Sekiz dakikada bir gelen radyo sinyalinin kaynağı nedir?

GPM J071507−114153 adlı kaynaktaki atımların, bir beyaz cüce ile Güneş’e benzeyen G tipi bir yıldızdan oluşan ikili sistemden geldiği belirlendi.

Sinyal kaç atım olarak kaydedildi?

Murchison Geniş Alan Dizisi, Aralık 2024 ile Eylül 2025 arasında toplam 214 atım kaydetti.

Uzun periyotlu geçici kaynaklar nedir?

Uzun aralıklarla tekrarlanan kozmik radyo olaylarını tanımlayan görece yeni bir sınıf. Atımları, çok daha kısa aralıklarla sinyal veren pulsarlardan ayrılıyor.

Bu keşif neden önemli?

Çalışma, bir beyaz cücenin Güneş benzeri bir yıldızla oluşturduğu sistemden gelen radyo atımlarına ilişkin ilk tespiti ortaya koydu. Benzer kaynakların gizli beyaz cücelerin keşfine katkı sağlayabileceği değerlendiriliyor.