Astra ve Opus, Enigma’nın iki gizemli mesajını çözdü

Yapay zekâ modelleri, bu kez insan gibi konuşup konuşamadıklarını kanıtlamaya çalışmak yerine tarihin en zorlu kriptoloji problemlerinden birine odaklandı. OpenAI tarafından geliştirilen Astra ile Anthropic’in Claude Opus 5 modeli, II. Dünya Savaşı sırasında kullanılan Enigma makineleriyle şifrelenmiş ve uzun süredir çözülemeyen iki mesajın okunabilir hâle getirilmesine yardımcı oldu.

Alan Turing’in adı genellikle makinelerin insan zekâsından ayırt edilip edilemeyeceğini sorgulayan testle anılıyor. Ancak Turing’in savaş yıllarındaki en kritik çalışması, Nazi Almanyası’nın askerî haberleşmesinde kullandığı Enigma şifrelerinin çözülmesine yönelikti. Turing ve çalışma arkadaşları, şifreli mesajları analiz etmeyi kolaylaştıran Bombe adlı erken dönem bilgisayar sisteminin geliştirilmesine katkı sağladı.

Enigma mesajlarının büyük bölümü savaş sırasında çözüldü. Buna rağmen arşivlerde, bazıları yazım hataları, yanlış aktarımlar veya mesajı gönderen kişilerin yaptığı kodlama hataları nedeniyle yıllarca okunamayan az sayıda kayıt kaldı. Yapay zekâ destekli son çalışmalar, bu kayıtların çözülebileceği ihtimalini yeniden gündeme getirdi.

Astra, arşiv araştırması ve simülasyon kullandı

Geliştirici Carter Leffen, Astra’dan Enigma mesajları veritabanında hâlâ çözülememiş bir kayıt bulmasını ve mesajı analiz etmesini istedi. Model, yalnızca şifreli karakterleri denemekle kalmadı. Mesajın tarihsel bağlamını araştırdı, arşivlerdeki ipuçlarını karşılaştırdı ve Enigma makinesinin çalışma biçimini taklit eden bir simülatör oluşturdu.

Bu işlemlerin ardından Astra, araştırmacıların 2005’ten bu yana çözmeye çalıştığı bir mesajın açık metnini elde etti. Leffen ayrıca modelden, problemin nasıl çözüldüğünü anlatan etkileşimli bir internet sayfası oluşturmasını istedi. Böylece sonuç, yalnızca bir metin çözümünden ibaret kalmadı; kullanılan yöntemlerin incelenebileceği bir çalışma hâline geldi.

Kriptoloji arşivleri ve Enigma kayıtları üzerine çalışan emekli elektrik mühendisi Frode Weirerud, Leffen’in çözümünü geçen hafta doğruladı. Weirerud, modelin çalışmasını oldukça etkileyici bulduğunu belirtti. Astra’nın analiz kayıtlarında, Weirerud’un internet sitesinde yer almayan bazı özel arşiv koleksiyonlarına ilişkin tartışmalar da görüldü. Ancak modelin bu kayıtlarına gerçekten erişip erişmediği kesinleşmiş değil.

Bu bilgilerin başka bir araştırmacı tarafından internette paylaşılmış olabileceği ya da Almanya’daki kamu arşivlerinden alınmış olabileceği değerlendiriliyor. Weirerud’a göre Astra’nın araştırma ve kriptanaliz yaklaşımı, deneyimli bir insan araştırmacının haftalar veya aylar sürebilecek çalışmasını çok daha kısa sürede gerçekleştirdi. Yine de modelin hangi kaynaklara eriştiği ve sonuçlara hangi adımlarla ulaştığı, yapay zekâ destekli araştırmalarda şeffaflık tartışmasını beraberinde getiriyor.

Claude Opus 5, farklı bir Enigma mesajını çözdü

İkinci çözüm ise farklı bir araştırmacı tarafından gerçekleştirildi. Kriptanalist Jack Willis, 21 Eylül’de Weirerud’a ulaşarak Anthropic’in Claude Opus 5 modelini kullanarak başka bir çözülememiş Enigma mesajını kırdığını bildirdi.

Willis, Claude’a Astra örneğine kıyasla daha fazla yönlendirme sağladı. Çözümün temel ipuçlarından biri, mesajda belirli bir subayın adının imzasının bulunmasıydı. Model, bilinen bu isimden yararlanarak olası ayarları daralttı ve sonunda mesajın açık metnini ortaya çıkardı.

İki çalışma, yapay zekânın tarihî belgeler üzerinde yalnızca optik karakter tanıma veya otomatik çeviri aracı olarak kullanılmadığını gösteriyor. Modeller; arşiv tarama, bağlam kurma, teknik simülasyon hazırlama ve olası çözümleri karşılaştırma gibi farklı görevleri aynı süreçte yürütebiliyor. Bununla birlikte, ortaya çıkan sonuçların uzmanlar tarafından doğrulanması gerekiyor. Enigma kayıtlarındaki yazım hataları ve eksik bilgiler, modelin yanlış bir sonuca ulaşmasına neden olabilir.

Weirerud’un kayıtlarına göre arşivlerde hâlâ yedi çözülememiş Enigma mesajı bulunuyor. Ayrıca açık metni bilinen ancak şifreleme yöntemi henüz çözülememiş bir mesaj daha var. Astra ve Claude Opus 5’in ardından, bu kayıtların da yapay zekâ destekli yöntemlerle incelenmesi beklenebilir. Ancak her mesajın çözülüp çözülemeyeceği, arşivlerdeki verilerin doğruluğuna ve modellerin kullandığı kaynakların denetlenebilir olmasına bağlı olacak.