Dünya’nın buz sistemi 12 bin yıllık denge sınırını aştı

Dünya’nın buzları, iklim değişikliğinin etkisiyle son 12 bin yılda korunan kararlı koşulların dışına çıkıyor. Science dergisinde yayımlanan araştırmada bilim insanları deniz buzu, kar örtüsü, buzullar ve donmuş toprağı ayrı ayrı değil, gezegenin kriyosferi adı verilen ortak buz sistemi içinde değerlendirdi. Bulgular, sistemin bazı parçalarının güvenli kabul edilen sınırları geçtiğini, kara buzullarının ise bu sınırlara yaklaştığını gösteriyor.

Araştırmacılar, buz sistemlerinin son 12 bin yılda hangi koşullarda kararlı kaldığını inceleyerek kriyosfer için bir güvenli alan tanımladı. Bu alanın dışına çıkılması, bütün buzların aynı anda ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Ancak buz kaybının hızlandığı ve bazı değişimlerin kısmen geri döndürülemez hâle geldiği bir döneme girildiğine işaret ediyor.

Deniz buzu, kar örtüsü ve permafrost sınırı geçti

Çalışmaya göre Arktik ve Antarktika’daki deniz buzu ile kar örtüsü ve permafrost olarak bilinen donmuş toprak, belirlenen güvenli sınırların dışına çıktı. Kara buzulları henüz aynı eşiği aşmış değil; ancak araştırmacılar bu yapıların da kritik sınıra yaklaştığını belirtiyor.

Bu alanların birlikte ele alınması önemli, çünkü buz sistemindeki değişiklikler yalnızca kutuplarda görülen erimeden ibaret değil. Örneğin permafrost çözüldükçe, içinde depolanmış karbonun bir bölümü karbondioksit ve metan olarak atmosfere salınabilir. Bu gazlar ısınmayı artırarak daha fazla çözülmeye yol açabilir. Böylece buz kaybı, iklim değişikliğinin hem sonucu hem de onu hızlandırabilecek unsurlarından biri hâline gelir.

Araştırmada buz kaybının başlıca nedeni olarak fosil yakıtların yakılmasıyla ortaya çıkan sera gazlarının küresel ısınmayı artırması gösteriliyor. Bulgular, kriyosferdeki değişimin tek bir bölgeyle sınırlı olmadığını ve farklı buz bileşenlerinin birbirine bağlı etkiler yaratabildiğini ortaya koyuyor.

Buz kaybı deniz seviyesini ve iklimi etkileyebilir

Batı Antarktika buz tabakası, tamamen erimesi durumunda deniz seviyesini yaklaşık 3 metre yükseltebilecek miktarda buz barındırıyor. Bu olasılık, buz tabakasının mevcut durumda tamamen eridiği anlamına gelmiyor; araştırmada verilen değer, olası toplam etkinin büyüklüğünü anlatıyor.

Grönland’daki buz kaybı da yalnızca deniz seviyesindeki yükselişle sınırlı kalmayabilir. Araştırmaya göre erime, Avrupa’nın görece ılıman ikliminde rol oynayan okyanus dolaşımını yavaşlatabilir veya bozabilir. Permafrosttan salınabilecek sera gazları da bu etkilerin yanında, küresel ısınmayı besleyen başka bir risk oluşturuyor.

Güvenli sınırların aşılması, bu sonuçların hemen ve kesin biçimde yaşanacağı anlamına gelmiyor. Bununla birlikte çalışma, iklim sisteminde dönüm noktalarına ulaşma ihtimalinin yükseldiğine dikkat çekiyor. Dönüm noktası, bir değişimin kendi kendini besleyerek geri çevrilmesini son derece zorlaştırabildiği aşamayı ifade ediyor. Araştırmanın ortak yazarlarından Stockholm Dayanıklılık Merkezi iklim bilimcisi Albert Norström, ısınma 1,5 °C’nin üzerine çıktıkça insanlığın bu tür süreçleri tetikleme riskini üstlendiğini belirtiyor.

Bilim insanları temel çözüm olarak emisyon azaltımını gösteriyor

Araştırmacılara göre buz sistemlerini korumanın temel yolu sera gazı salımlarını azaltmak. Bunun yanı sıra buzulları yazın erimeye karşı özel örtülerle korumak, deniz buzunu artırmak için soğuk suyu yüzeye taşımak ve Batı Antarktika buz tabakasını destekleyecek yapay bariyerler kurmak gibi yöntemler de tartışılıyor.

Bu müdahalelerin etkisi kanıtlanmış değil ve uygulamaları yüksek maliyet gerektirebilir. Dolayısıyla araştırma, bu yöntemleri hazır ve güvenilir çözümler olarak sunmuyor. Norström, bu teknolojiler üzerine araştırmaların yasaklanmaması gerektiği görüşünü dile getiriyor. Çalışmanın ana mesajı ise buz kaybını sınırlamak için iklim değişikliğinin temel nedeni olan sera gazı salımlarını düşürmenin önemini koruduğu yönünde.