Helion ve CFS, devlet desteği karşılığında hisse verecek

ABD yönetimi, füzyon enerjisi geliştiren Helion ve Commonwealth Fusion Systems’a (CFS) toplam 260 milyon dolar ödül verdi. Ancak bu kaynak, şirketlerin yatırımcılarının paylarını azaltmayan klasik bir kamu desteği değil: İki girişim de karşılığında hükümete oy hakkı bulunmayan hisseler sunmayı kabul etti.

Ticaret Bakanlığı tarafından CHIPS ve Bilim Yasası kapsamında sağlanan finansman, reaktörlerin çalışmasını ve kontrolünü destekleyecek ileri yarı iletkenlerin geliştirilmesine ayrılacak. Helion 175 milyon dolar, CFS ise 85 milyon dolar alacak. Düzenleme, kamu parasının özel şirketlere aktarılma biçiminde dikkat çekici bir değişime işaret ediyor: Devlet yalnızca yenilikçi çalışmaları finanse etmekle kalmıyor, karşılığında şirketlerde ekonomik bir pay da ediniyor.

Destek büyük, şirketlerin finansmanına kıyasla sınırlı

Ödüller, iki şirketin bugüne kadar sağladığı finansmanla karşılaştırıldığında daha sınırlı bir ölçeğe sahip. CFS yaklaşık 4 milyar dolar toplarken Helion’un taahhüt edilmiş sermayesi 3,2 milyar dolara yaklaşıyor. Bu nedenle 260 milyon dolarlık destek, şirketlerin kaynak ihtiyacını tek başına karşılayacak bir finansman olarak görülmemeli.

Ödüllerin asıl etkisi, ABD hükümetinin füzyon sektörüne yeniden kaynak ayırmaya başlaması ve bu desteği nasıl yapılandırdığını göstermesi olabilir. Geçmişte girişimlere verilen kamu fonları çoğunlukla mevcut yatırımcıların şirketteki oranını düşürmüyordu. Böylece şirketler yeni para elde ederken yatırımcılar ek sermaye koymak zorunda kalmıyordu. Hükümet ise destek verdiği şirket başarıya ulaştığında doğrudan bir pay sahibi olmuyordu.

Yeni anlaşmalardaki oy hakkı bulunmayan hisseler bu yaklaşımı değiştiriyor. Hükümetin şirkette pay alması, yönetim kararlarında oy kullanacağı anlamına gelmiyor; ancak şirketin olası değer artışından kamuya da yarar sağlayabilecek bir yapı kuruyor. Ödüllerin karşılığında verilecek hisselerin oranı veya şirketlerin değerlemesine etkisi, paylaşılan bilgilerde açıklanmıyor. Bu yüzden desteğin şirketlerin mevcut yatırımcıları üzerindeki mali etkisini net biçimde ölçmek mümkün değil.

Füzyon için kamu finansmanı neden önemli?

Füzyon, atom çekirdeklerini birleştirerek enerji üretmeyi hedefliyor; Güneş de enerjisini bu süreçle üretiyor. Ticari bir santral geliştirmek ise özel malzemeler, gelişmiş bilgisayar modellemeleri ve karmaşık üretim süreçleri gerektiriyor. Bu zorluklar, şirketlerin uzun süre boyunca yüksek miktarda sermayeye ihtiyaç duymasına yol açıyor.

Son on yılda kaydedilen ilerleme özel yatırımcıların ilgisini artırdı. Sektördeki şirketlere, bir veya daha fazla girişimin elektrik şebekesine bağlanabilecek bir santral kurabileceği beklentisiyle 14 milyar doların üzerinde özel yatırım yapıldığı belirtiliyor. Buna rağmen sektör temsilcileri, başka ülkelerin kamu kaynaklarını daha güçlü biçimde devreye soktuğunu ve ABD’nin rekabet gücünü korumak için daha fazla desteğe ihtiyaç duyduğunu savunuyor.

Füzyon Endüstrisi Birliği geçen yıl federal hükümetten sektöre bir defaya mahsus 10 milyar dolarlık kaynak aktarılmasını istedi. Bu talebin 5,4 milyar dolarlık bölümü füzyon girişimlerine ayrılacaktı. Birlik, talebin ABD Enerji Bakanlığının füzyon yol haritasındaki araştırma altyapısını geliştirmeyi ve yerli şirketlerin, özellikle Çin’le, rekabet etmesine yardımcı olmayı amaçladığını belirtti.

ABD’nin önceki destek programları bu talebin gerisinde kaldı. Biden yönetiminin başlattığı Kilometre Taşına Dayalı Füzyon Geliştirme Programı, şirketlere teknik hedefleri tamamladıkça ödeme yapmayı öngörüyordu. Ancak programın ilk birkaç yılında dağıtılan toplam kaynak 50 milyon doların altında kaldı. Daha sonraki ödüller büyüse de sektör temsilcilerinin istediği düzeye ulaşmadı.

Helion ve CFS’ye verilen toplam 260 milyon dolar, füzyon yatırımlarındaki finansman açığını kapatmıyor. Yine de kamu desteğinin yeniden hız kazanması ve devletin karşılığında şirket hissesi alması, sektörün finansman modelini etkileyebilir. Bu yaklaşımın şirketler için ne kadar cazip olacağı, sağlanan paranın ölçeğiyle hükümete verilecek payın maliyeti arasındaki dengeye bağlı olacak.