Hollanda, Windows yerine NixOS tabanlı DAWO’yu deniyor

Hollanda, kamu kurumlarının bilgisayar altyapısında Windows’a olan bağımlılığı azaltmak amacıyla NixOS tabanlı DAWO sistemini pilot olarak test ediyor. Dijital Otonom Kamu Çalışma Ortamı olarak tanımlanan platform, yalnızca bir işletim sistemi alternatifi sunmuyor. Ofis uygulamaları, bulut depolama ve kurum içi mesajlaşma gibi günlük işlerde ihtiyaç duyulan araçları da tek bir çalışma ortamında birleştiriyor.

DAWO’nun arkasındaki yaklaşım, kamu kurumlarının kritik dijital hizmetleri üzerinde daha fazla kontrol sahibi olmasına dayanıyor. Hollanda, temel dijital altyapıda yabancı şirketlere ve kapalı yazılımlara olan bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Bu nedenle proje, tek bir ticari ürünün doğrudan yerine konulmasından ziyade, farklı açık kaynaklı bileşenlerin kamu ihtiyaçlarına göre bir araya getirildiği bir çalışma ortamı olarak şekilleniyor.

İşletim sistemiyle sınırlı olmayan bir platform

DAWO’nun temelinde açık kaynaklı Linux dağıtımı NixOS bulunuyor. NixOS’un kaynak kodunun incelenebilir olması, kurumların kullandıkları sistemin çalışma biçimini daha ayrıntılı değerlendirmesine imkân veriyor. Bu yapı, işletim sisteminin kurulumu, yapılandırılması ve güncellenmesi üzerinde daha fazla denetim sağlamayı amaçlıyor.

Platformda dosya depolama için Nextcloud, belge hazırlama işlemleri için Collabora, mesajlaşma içinse Element kullanılıyor. Böylece DAWO, yalnızca bilgisayarlara yüklenen bir işletim sistemi olmaktan çıkıyor. Kullanıcıların dosya oluşturma, belgeler üzerinde çalışma, dosyaları saklama ve kurum içi iletişim kurma süreçleri de aynı ekosisteme dâhil ediliyor.

Bu bileşenlerin açık kaynaklı olması, kamu kurumlarının tek bir ticari sağlayıcıya ve kapalı yazılımın sunduğu özelliklere aynı ölçüde bağlı kalmamasını sağlayabilir. Bununla birlikte açık kaynaklı yazılım kullanmak, altyapının ücretsiz işletileceği anlamına gelmiyor. Sunucuların çalıştırılması, bakım süreçleri, güvenlik çalışmaları ve yazılımların geliştirilmesi için yine teknik ekip ve bütçe gerekiyor.

Eski bilgisayarlar için alternatif kullanım

Pilotun dikkat çeken yönlerinden biri de eski donanımlara yaklaşımı. Windows 11’i çalıştırmak için gerekli koşulları karşılamayan bazı dizüstü bilgisayarlar, NixOS tabanlı DAWO ile yeniden kullanılabiliyor. Bu sayede her cihazın yalnızca işletim sistemi gereksinimleri nedeniyle yenisiyle değiştirilmesi gerekmeyebilir.

Donanımın kullanım süresini uzatmak, kamu kurumlarının bilgisayar yenileme ihtiyacını azaltma potansiyeli taşıyor. Çalışır durumdaki cihazların yeni işletim sistemi gereksinimleri sebebiyle kullanım dışı bırakılmaması da elektronik atık ve donanım verimliliği açısından farklı bir yaklaşım sunuyor. Ancak eski bir bilgisayarın yeterli performans gösterip göstermeyeceği, kullanılan uygulamalara ve kurumun iş yüküne göre değişebilir.

Bu nedenle DAWO’nun başarısı yalnızca işletim sisteminin kurulabilmesine bağlı değil. Dosya paylaşımı, belge düzenleme, mesajlaşma ve diğer günlük görevlerin kurum çalışanlarının ihtiyaçlarını karşılayıp karşılamadığı da pilot sürecinde değerlendirilmesi gereken başlıklar arasında yer alıyor.

Windows’un yerini hemen almayacak

DAWO, şu anda Hollanda’daki tüm kamu bilgisayarlarında Windows’un yerini almış değil. Sistem pilot olarak deneniyor ve çalışmalar, açık kaynaklı bir kamu çalışma ortamının pratikte nasıl işletilebileceğini değerlendirmeyi amaçlıyor. Bu nedenle projenin ülke genelinde yaygınlaşıp yaygınlaşmayacağı henüz belli değil.

Modelin mali yapısı da klasik lisans yaklaşımından farklılaşıyor. Microsoft ürünlerine ödenen lisans ücretlerinin azalması, bütün giderlerin ortadan kalkacağı anlamına gelmiyor. Harcamaların bir bölümünün sunucu işletimi, teknik destek, bakım, güvenlik ve yazılım geliştirme faaliyetlerine yönelmesi gerekiyor.

Hollanda’nın pilotu, kamu kurumlarının işletim sistemi tercihini yalnızca kullanıcı arayüzü veya lisans bedeli üzerinden değerlendirmediğini gösteriyor. Veri yönetimi, yazılımın denetlenebilirliği, uzun vadeli bakım, altyapı üzerindeki kontrol ve eski donanımları kullanabilme gibi unsurlar da karar sürecinin parçası hâline geliyor.

DAWO’nun geleceği, pilot kullanımın sonuçlarına ve kamu kurumlarının ihtiyaçlarına bağlı olacak. Proje yaygınlaşsa da yaygınlaşmasa da açık kaynaklı işletim sistemi, depolama, ofis ve iletişim araçlarının birlikte değerlendirilmesi, kamu teknolojilerinde bağımlılık ve sürdürülebilirlik tartışmalarını daha görünür hâle getiriyor.