İlk Bilgisayar Virüsü Neden Yapıldı, Ne Yapıyordu?

Bugün bilgisayar virüsleri denildiğinde akla parola hırsızlığı, dosyaları şifreleyen fidye yazılımları ve cihazları uzaktan kontrol eden saldırılar geliyor. Ancak bu tehditlerin geçmişi, doğrudan para kazanmayı veya kullanıcıları mağdur etmeyi hedefleyen yazılımlarla başlamadı. İlk örnekler daha çok kendi kendine çoğalabilen programların ve ağlar üzerinde hareket edebilen yazılımların sınırlarını görmek amacıyla geliştirildi.

“İlk bilgisayar virüsü” ifadesi ise tek bir programa işaret etmiyor. Hangi özelliklerin virüs kabul edildiğine göre cevap değişiyor. 1971 yılında ortaya çıkan Creeper, ARPANET üzerinde çalışan ve kendi kendine yayılan ilk programlardan biri olarak anılıyor. 1982 tarihli Elk Cloner ise kişisel bilgisayarlar arasında yayılan ilk virüslerden biri kabul ediliyor.

Virüs fikri bilgisayarlardan bile eski

Kendi kendini çoğaltabilen sistemler hakkındaki düşünceler, Creeper’dan yıllar önce ortaya çıktı. Matematikçi John von Neumann, 1940’ların sonları ile 1950’lerde kendi yapısının kopyasını oluşturabilen otomata üzerine çalışmalar yürüttü. O dönemde kişisel bilgisayarlar ve internet bulunmuyordu. Bu araştırmaların amacı zararlı yazılım üretmek değil, bir sistemin kendisini yeniden oluşturmasının teorik olarak mümkün olup olmadığını incelemekti.

Yine de bu çalışmalar, daha sonra kendi kendini çoğaltabilen programların temelinde yer alacak fikirlere zemin hazırladı. “Bilgisayar virüsü” ifadesinin akademik anlamda şekillenmesi ise 1980’lerin başında Fred Cohen’in çalışmalarıyla başladı. Cohen, başka programlara kendisini ekleyerek çoğalan yazılımları inceledi ve 1984 yılında yayımlanan çalışmasıyla bilgisayar virüslerinin tanımlanmasına katkı sundu.

Bu nedenle bilgisayar virüslerinin ortaya çıkışını, tek bir kişinin bir gün zararlı bir program yazmaya karar vermesiyle açıklamak doğru olmaz. Önce kendi kendini çoğaltabilen sistemler teorik olarak ele alındı. Daha sonra ağlar arasında hareket edebilen deneysel programlar geliştirildi. Kişisel bilgisayarların yaygınlaşmasıyla birlikte bu fikirler, kullanıcı cihazları arasında dolaşabilen yazılımlara dönüştü.

Creeper ne yapmak için geliştirildi?

Creeper, 1971 yılında BBN Technologies bünyesinde çalışan Bob Thomas tarafından geliştirildi. Programın çalıştığı ortam, bugün kullandığımız internet değildi. O dönemde ARPA tarafından geliştirilen ARPANET, farklı bilgisayarların bir ağ üzerinden iletişim kurmasını sağlayan erken dönem sistemlerden biriydi.

Creeper’ın temel amacı bilgisayarlara zarar vermek değildi. Program, bir yazılımın ağ üzerindeki farklı bilgisayarlar arasında hareket edip edemeyeceğini göstermek için hazırlanmış bir deney niteliğindeydi. ARPANET’e bağlı, TENEX işletim sistemini kullanan DEC PDP-10 bilgisayarlarında çalışabiliyordu.

Bir bilgisayara ulaştığında kendisini çalıştırıyor ve ekranda “I’M THE CREEPER, CATCH ME IF YOU CAN!” mesajını gösteriyordu. Türkçeye “Ben Creeper’ım, yakalayabilirsen yakala” şeklinde çevrilebilecek bu ifade, programın dönemin kullanıcılarına nasıl göründüğünü anlatıyor. Creeper’ın çalışma biçiminde fidye talebi, kullanıcıyı tehdit etme veya veri silme amacı bulunmuyordu.

Erken sürümlerin bir bilgisayardan diğerine geçerken önceki kopyasını kaldırdığı aktarılıyor. Bu ayrıntı, Creeper’ın bugünkü virüs tanımına doğrudan uyup uymadığı konusundaki tartışmanın temel nedenlerinden biri. Program kendisini ağ üzerinden başka bir bilgisayara taşıyabiliyordu; ancak çoğalma biçimi, modern zararlı yazılımlarda görülen kalıcı ve saldırgan davranışlarla aynı değildi.

Creeper neden hâlâ önemli?

Creeper’ın tarihsel önemi, verdiği zarardan değil, ağ bağlantısını kullanarak bir bilgisayardan diğerine geçebilen bir programı göstermesinden kaynaklanıyor. Bu yönüyle yazılım, ağ üzerinde hareket edebilen programların yalnızca teorik bir fikir olmadığını ortaya koydu.

Elk Cloner’ın 1982’de kişisel bilgisayarlar arasında yayılması ise hikâyeyi farklı bir noktaya taşıdı. Böylece kendi kendine hareket edebilen yazılım fikri, yalnızca erken dönem ağ sistemlerinde çalışan deneysel programlarla sınırlı kalmadı; kişisel bilgisayar kullanıcılarının karşılaşabileceği bir olgu hâline geldi.

Bugünkü virüsler çok daha karmaşık amaçlarla hazırlanıyor. Parola çalma, dosyaları şifreleme ve cihazları uzaktan kontrol etme gibi sonuçlar doğurabilen modern tehditlerle Creeper arasında büyük fark var. Buna rağmen Creeper, bilgisayar programlarının ağlar üzerinde hareket edebilmesi fikrinin erken ve görünür örneklerinden biri olarak zararlı yazılım tarihindeki yerini koruyor.