NASA, Ekim Ayında İzlenebilecek Gökyüzü Olaylarını Sıraladı

Sonbaharın başlamasıyla gecelerin uzaması, gökyüzü gözlemleri için daha fazla zaman sağlıyor. NASA’nın ekim ayı takviminde meteor yağmurları, Ay’ın Jüpiter’i kısa süreliğine örtmesi ve ay sonunda gerçekleşecek dolunay yer alıyor. Bu olayların bir bölümü ayın ilk günlerinde yaşanırken, meteor yağmurları ve dolunay ekim ayının ilerleyen günlerinde takip edilebilecek.

Takvimdeki olaylar, farklı gözlem alışkanlıklarına sahip kişiler için çeşitli fırsatlar sunuyor. Jüpiter’in Ay tarafından örtülmesi belirli bölgelerden görülebilen kısa süreli bir astronomi olayıydı. Draconid ve Orionid meteor yağmurları ise uygun hava koşullarında, herhangi bir teleskop kullanmadan izlenebiliyor. Ayın sonunda görülecek Avcı Dolunayı da özel bir ekipman gerektirmiyor.

Jüpiter’in Ay tarafından örtülmesi Türkiye’den görülemedi

6 Ekim’de Ay, Dünya ile Jüpiter’in arasından geçerek gezegeni kısa süreliğine gizledi. Astronomide Ay örtülmesi olarak tanımlanan bu olayda, daha yakındaki Ay gökyüzünde daha uzakta bulunan Jüpiter’in önüne geçti. Jüpiter yaklaşık bir saat sonra Ay’ın arkasından yeniden ortaya çıktı.

Örtülme, Kuzey Amerika’nın bazı bölgelerinden izlenebildi ancak Türkiye’den gözlem yapmak mümkün olmadı. Olayı takip eden bölgelerde Jüpiter’in ince hilale yakın Ay’ın arkasında kaybolması, kısa süreli ve dikkat gerektiren bir gözlem fırsatı oluşturdu. Bu tür örtülmeler, gök cisimlerinin gökyüzündeki konumlarının zaman içinde nasıl değiştiğini görmeyi sağlıyor.

Draconid meteor yağmuru kısa süre daha sürecek

Draconid meteor yağmuru, 8-9 Ekim gecelerinde en yoğun seviyesine ulaştı ve 10 Ekim’e kadar etkinliğini sürdürecek. Yağmur, adını ejderhayı temsil eden Draco takımyıldızından alıyor. Dünya, kuyruklu yıldızların geride bıraktığı küçük parçacıkların bulunduğu bölgelerden geçerken bu parçacıkların bir bölümü atmosfere giriyor. Atmosferde ısınan parçacıklar, gökyüzünde kısa süreli ışık izleri meydana getiriyor.

Draconidleri izlemek için gece yarısını beklemek gerekmiyor. Hava karardıktan sonra gözlem yapılabiliyor. Görülebilecek meteor sayısı, gözlem noktasındaki ışık kirliliğine ve görüş koşullarına göre değişiyor. Şehir merkezlerinden uzak, çevresinde yoğun aydınlatma bulunmayan ve gökyüzünü geniş açıyla gören yerler daha elverişli sonuç verebilir.

Gözlem sırasında belirli bir noktaya sürekli bakmak yerine gökyüzünün geniş bir bölümünü izlemek daha uygun olabilir. Meteorlar kısa süreliğine göründüğü için gözlemcilerin karanlık ortama alışması ve görüş alanını bina, ağaç ya da parlak ışıklarla sınırlamaması önem taşıyor. Draconidlerin en yoğun dönemi geride kalsa da yağmurun etkinliği 10 Ekim’e kadar devam edecek.

Orionidler için en uygun dönem 21-22 Ekim geceleri

Ekim ayının ikinci meteor yağmuru Orionidler olacak. 21-22 Ekim gecelerinde zirve yapması beklenen Orionidler, Halley Kuyruklu Yıldızı’nın geride bıraktığı parçacıklardan kaynaklanıyor. Dünya bu kalıntıların arasından geçerken parçacıklar atmosfere giriyor ve yüksek hızla ısınarak parlak çizgiler oluşturuyor.

Bu yıl Ay’ın parlaklığı, özellikle daha sönük meteorleri fark etmeyi zorlaştırabilir. Bu nedenle gözlem için Ay’ın battığı ve şafak öncesi saatlerin başladığı dönem daha uygun olacak. Orionidleri izlemek isteyenlerin teleskop edinmesi gerekmiyor. Karanlık bir alana gidip gözlerin düşük ışığa alışmasını beklemek ve geniş bir gökyüzü görüşü sağlayan bir konum seçmek yeterli olabilir.

Gözlem yerinin seçimi, meteor yağmurlarında ekipman kadar belirleyici olabiliyor. Şehir ışıkları gökyüzündeki daha sönük izleri bastırabildiği için kırsal alanlar veya aydınlatmanın sınırlı olduğu bölgeler tercih edilebilir. Havanın açık olması ve görüşü engelleyen bulutların bulunmaması da izleme deneyimini doğrudan etkiler.

Ekim ayı Avcı Dolunayı ile sona erecek

Ekim dolunayı 26 Ekim’de gerçekleşecek. Avcı Dolunayı adı, sonbaharda tarlalardaki ürünlerin toplanmasının ardından avcıların Ay ışığından yararlanarak avlarını takip etmesiyle ilişkilendiriliyor. Dolunay, meteor yağmurlarından farklı olarak herhangi bir özel gözlem aracı gerektirmiyor.

Ay’ın parlaklığı, çevredeki nesnelerin gece daha kolay seçilmesini sağlayabilir. Bu nedenle açık havada yapılacak kısa bir gözlem bile ekim ayındaki gökyüzü takvimini tamamlayacak. Bununla birlikte dolunayın güçlü ışığı, aynı dönemde görülebilecek daha sönük gökyüzü cisimlerinin fark edilmesini zorlaştırabilir.

Ekim takvimi, Ay ve gezegen gözleminden meteor yağmurlarına kadar farklı türde olayları aynı ay içinde bir araya getiriyor. Jüpiter’in Ay tarafından örtülmesi Türkiye’den görülememiş olsa da Draconid ve Orionid meteor yağmurları, karanlık gözlem noktaları bulunan kişiler için takip edilebilir durumda. Ayın sonundaki Avcı Dolunayı ise ekim ayının gökyüzü etkinlikleri arasındaki son büyük olay olacak.