Otomatik Vites D’ye Alınınca Sarsıntı Neden Olur?

Otomatik vitesli bir otomobilde vites kolunu P veya N konumundan D’ye almak, aracın aktarma organlarını harekete hazır hâle getirir. Bu sırada otomobilin hafifçe öne gitmek istemesi ya da küçük bir titreşim hissedilmesi tek başına arıza anlamına gelmez. Ancak geçiş anında kabini belirgin biçimde sallayan bir darbe veya sert vuruntu oluşuyorsa aracın kontrol edilmesi gerekir.

D konumuna geçişte hissedilen sarsıntının kaynağı her zaman şanzımanın kendisi değildir. Motor ve şanzıman takozları, rölanti devri, şanzıman yağı ve elektronik kontrol sistemleri de benzer bir belirtiye yol açabilir. Sorunun yalnızca D’ye geçerken mi görüldüğü, yoksa R konumunda da tekrarlanıp tekrarlanmadığı teşhis açısından önemli ipuçları sağlar.

D konumuna geçerken araçta neler olur?

Vites kolu D’ye alındığında motorun ürettiği güç tekerleklere aktarılacak şekilde sistem devreye girer. Geleneksel otomatik şanzımanlarda tork konvertörü ve hidrolik sistem bu süreçte görev yapar. Çift kavramalı şanzımanlarda ise ilk hareketin yönetimi kavramalar ve mekatronik yapı üzerinden gerçekleşir. Bu nedenle farklı şanzıman türlerinde hissedilen hareketin karakteri aynı olmayabilir.

Geçiş sırasında kısa süreli ve hafif bir hareket normal kabul edilebilir. Buna karşılık sert bir vuruntu; hidrolik basınçla, valf gövdesiyle veya solenoidlerle ilgili bir sorunun belirtisi olabilir. Çift kavramalı sistemlerde kavrama ya da mekatronik arızaları da D’ye geçişi sertleştirebilir. Elektronik kontrol sistemindeki bir problem, vites geçişinin düzgün yönetilememesine ve sarsıntının daha belirgin hâle gelmesine neden olabilir.

Motor ve şanzıman takozları neden kontrol edilmeli?

Motor ve şanzıman takozları, güç aktarma grubunu araç gövdesine bağlarken oluşan titreşimleri ve hareketleri sönümlemeye yardımcı olur. Kauçuk veya hidrolik yapıda bulunabilen bu parçalar zamanla aşınabilir, çatlayabilir ve ilk günkü görevini yerine getiremeyebilir.

D konumuna geçildiğinde aktarma organlarına yük biner ve motor grubunda doğal olarak bir miktar hareket oluşur. Sağlam takozlar bu hareketi büyük ölçüde sınırlar. Aşınmış bir takoz ise motorun normalden fazla oynamasına yol açabilir. Sürücü de bu hareketi, vites geçişi sırasında kabine yansıyan sert bir sarsıntı olarak hisseder.

Takoz kaynaklı titreşim yalnızca D’ye geçiş anında ortaya çıkmayabilir. Araç D konumunda ve fren basılı şekilde beklerken direksiyon, koltuk veya gövdede normalden fazla titreşim hissedilmesi de aynı ihtimali güçlendirir. R’ye geçildiğinde benzer ya da daha güçlü bir vuruntu oluşması da mümkündür. Bu nedenle şikâyet doğrudan şanzıman arızası olarak değerlendirilmeden önce motor ve şanzıman takozlarının fiziksel durumu incelenmelidir.

Şanzıman yağı ve rölanti de etkili olabilir

Geleneksel otomatik şanzımanlarda yağ yalnızca parçaları yağlayan bir sıvı değildir. Hidrolik sistemin çalışmasına ve kavramaların doğru şekilde kontrol edilmesine de katkı sağlar. Bu yüzden yağın seviyesi ve özellikleri, vites geçişlerinin davranışında rol oynar. Seviyenin düşük olması veya sıvının sistemin gerektirdiği özellikleri taşımaması, D’ye geçiş sırasında sertlik ve vuruntu ihtimalini artırabilir.

Motorun normalden yüksek rölantide çalışması da benzer bir tablo oluşturabilir. Rölanti devri yükseldiğinde D’ye geçiş anında aktarma organlarına daha fazla yük aktarılır. Bu yük, sağlıklı bir araçta bile hareketi artırabilir; takozlarda aşınma veya başka bir sistem sorunu varsa kabinde daha belirgin hissedilir.

Arızanın kaynağını anlamak için sarsıntının ne zaman başladığı, yalnızca D’de mi yoksa R’de de mi görüldüğü ve araç beklerken titreşimin devam edip etmediği birlikte değerlendirilmelidir. Belirgin vuruntu tekrarlanıyorsa yağ seviyesi, motor ve şanzıman takozları, hidrolik parçalar, solenoidler, kavrama sistemi ve elektronik kontrol birimleri yetkin bir servis tarafından kontrol edilmelidir. Böylece gereksiz parça değişiminin ve doğrudan şanzıman yenileme gibi pahalı işlemlere yönelmenin önüne geçilebilir.