Vali Yardımcısı Suçsuzluğunu Yapay Zekâyla Savundu

New Jersey Vali Yardımcısı Dale Caldwell, hakkında yürütülen soruşturmanın sonuçlanmasının ardından 25 Eylül’de görevinden istifa etti. İnceleme, Caldwell’in bir çalışana cinsel tacizde bulunduğu ve etik kurallarını birden fazla kez ihlal ettiği sonucuna ulaştı. Eski vali yardımcısı ise istifasının ardından yaptığı açıklamalarda bu bulguları kabul etmedi ve suçlamalara karşı kendi savunmasını sürdürdü.

Caldwell’in kamuoyu önündeki savunmasında kullandığı yöntem, olayın teknoloji boyutuyla da gündeme gelmesine yol açtı. Katıldığı bir televizyon programında suçsuz olduğunu savunan eski yetkili, bu iddiasını desteklemek için yapay zekâ tarafından oluşturulan bir değerlendirmeden bahsetti. Böylece bir yapay zekâ sisteminin verdiği yanıtı, hakkında hazırlanmış resmi soruşturma bulgularına karşı dayanak olarak kullandı.

Bu yaklaşım, yapay zekâ araçlarının hukuki ve siyasi tartışmalarda nasıl değerlendirilmesi gerektiği sorusunu ortaya çıkarıyor. Bir sohbet botunun ürettiği yanıt, tek başına olayın gerçekte nasıl yaşandığını belirleyemiyor. Sistem; hangi bilgilerin sunulduğunu, sorunun nasıl yöneltildiğini ve kendisine verilen içeriğin ne kadar eksiksiz olduğunu bilmiyor. Bu nedenle yapay zekâ değerlendirmesi, resmi bir soruşturmanın ulaştığı sonuçla aynı kanıt değerine sahip değil.

Soruşturmanın bulguları ve istifa kararı

Caldwell’in görevinden ayrılmasına giden süreçte iki bulgu öne çıktı. Soruşturma, bir çalışanın cinsel tacize maruz kaldığı sonucuna varırken, eski vali yardımcısının etik kurallarını tekrar tekrar ihlal ettiğini de belirledi. Kaynakta soruşturmayı hangi kurumun yürüttüğüne, incelemenin ne kadar sürdüğüne veya iddiaların ayrıntılarına ilişkin ek bilgi bulunmuyor.

Doğrulanabilen bilgilere göre Caldwell, 25 Eylül’de vali yardımcılığı görevinden istifa etti. İstifanın ardından çeşitli medya açıklamaları yapan eski yetkili, soruşturmanın sonuçlarına itiraz eden bir anlatı oluşturdu. Televizyon röportajı, bu savunmada yapay zekâ çıktısına yer vermesi nedeniyle diğer açıklamalardan ayrıldı.

Bir kamu görevlisinin resmi inceleme karşısında yapay zekâ yanıtını referans göstermesi, teknolojinin toplumdaki rolünün yalnızca verimlilik veya otomasyonla sınırlı olmadığını da gösteriyor. Yapay zekâ sistemleri metinleri inceleyebilir, kullanıcıların sunduğu bilgiler üzerinden yorum yapabilir ve farklı iddiaları özetleyebilir. Ancak bu yetenekler, sistemin bir olay hakkında bağımsız soruşturma yürüttüğü anlamına gelmiyor.

Yapay zekâ neden bağımsız kanıt sayılmıyor?

Bir yapay zekâ aracının belirli bir değerlendirmeye ulaşması, çoğu zaman kullanıcının sisteme verdiği bilgilerle sınırlı kalıyor. Araç; soruşturma dosyasının tamamına, tanık ifadelerine, resmi kayıtlara veya karar sürecinde kullanılan diğer belgelere erişmemiş olabilir. Bu veriler sunulmadığında model, olayın bütününü değil, kendisine aktarılan kısmı değerlendirir.

Ayrıca yapay zekâ sistemleri, ikna edici görünen ancak hatalı veya eksik sonuçlar üretebilir. Kullanıcı soruyu taraflı biçimde kurduğunda, sistemin yanıtı da bu çerçeveden etkilenebilir. Bir kişinin kendi savunmasını hazırlarken yapay zekâdan yararlanması bu açıdan mümkün olsa da ortaya çıkan metin ya da değerlendirme, olayın doğruluğunu kanıtlamaz.

Caldwell’in açıklaması, yapay zekâ çıktılarının kamuoyunu ilgilendiren suçlamalarda nasıl yanlış bir ağırlıkla sunulabileceğini gösteriyor. Resmi bir soruşturma, belirli bir süreç içinde toplanan bilgi ve ifadeleri değerlendirir. Yapay zekâ ise çoğu durumda kendisine sağlanan içerik üzerinden olasılıksal bir yanıt üretir. İki yaklaşımın çalışma biçimi aynı olmadığı için yapay zekâ sonucu, soruşturma bulgularını kendiliğinden geçersiz kılmaz.

Teknoloji kullanımında bağlamın önemi

Bu olayda tartışmanın merkezinde yapay zekânın kullanılması değil, ürettiği yanıtın nasıl konumlandırıldığı bulunuyor. Bir sistemden alınan değerlendirme, kişisel düşünceleri düzenlemek veya farklı bakış açılarını görmek için kullanılabilir. Fakat siyasi görevde bulunmuş bir kişinin karşı karşıya olduğu ciddi iddialarda, bu yanıtı bağımsız bir doğrulama aracı gibi göstermek yanıltıcı olabilir.

Yapay zekâ çıktılarının değerlendirilmesinde soruların nasıl sorulduğu, hangi belgelerin kullanıldığı ve sistemin hangi sınırlara sahip olduğu açıkça belirtilmeli. Aksi halde teknoloji, gerçeği açıklayan bir araç olmaktan çıkıp bir iddiaya destek görüntüsü vermek için kullanılabilir. Caldwell’in örneği de yapay zekâ yanıtlarının özellikle kamuya açık savunmalarda tek başına yeterli görülmemesi gerektiğini ortaya koyuyor.

Şu aşamada doğrulanabilen bilgiler, Dale Caldwell’in 25 Eylül’de istifa ettiği, soruşturmanın bir çalışana yönelik cinsel taciz ve tekrarlanan etik ihlalleri tespit ettiği ve eski vali yardımcısının suçsuzluk iddiasını savunurken yapay zekâ değerlendirmesine başvurduğuyla sınırlı. Soruşturma bulgularına karşı başka bir hukuki girişimde bulunup bulunmayacağı ise mevcut bilgiler arasında yer almıyor.