Yapay zekâ veri merkezleri fosil yakıt dönüşünü hızlandırıyor

ABD’nin elektrik sistemi, veri merkezlerinin artan enerji ihtiyacı nedeniyle kritik bir dönemece giriyor. Yeni bir rapora göre ülkede son on yılın herhangi bir döneminden daha fazla fosil yakıt altyapısı inşa ediliyor. Aynı anda yenilenebilir enerji büyümesi yavaşlarken elektrik talebi de son on yılı aşkın sürenin en hızlı artışını gösteriyor.

Talepteki yükselişin arkasında yalnızca yapay zekâ hizmetleri bulunmuyor. Yeni veri merkezleri, fabrikalar ve elektrikli araçlar şebekeye daha fazla yük bindiriyor. Bu tablo, enerji üretim kapasitesinin kısa sürede artırılmasını gerektirirken ABD yönetiminin tercihi ağırlıklı olarak doğal gaz ve diğer fosil yakıtlardan yana şekilleniyor.

Fosil yakıt projelerinin payı yükseliyor

Environmental Defense Fund ile Atlas Public Policy tarafından hazırlanan rapor, ABD’deki enerji altyapısı planlarını inceliyor. Rapora göre yeni fosil yakıt projelerinin toplam yeni kapasite içindeki payı 2024’te yalnızca yüzde 5 seviyesindeydi. Bu oran 2026’nın ikinci çeyreğinde yüzde 30’a yükseldi.

Özellikle doğal gaz santrallerine yönelik planların artması, enerji sisteminin uzun vadeli yönünü değiştirebilir. Geliştirme aşamasındaki tüm doğal gaz projeleri tamamlanırsa, daha yüksek emisyon ve elektrik maliyetleri onlarca yıl boyunca kalıcı hâle gelebilir. Rapor, bugün alınan kararların şebekenin maliyetini, güvenilirliğini ve emisyon profilini uzun süre belirleyeceğini belirtiyor.

Veri merkezleri için kesintisiz ve yüksek miktarda elektrik gerekiyor. Bu nedenle enerji şirketleri ve kamu kurumları, hızlı devreye alınabilen doğal gaz santrallerini cazip bir seçenek olarak görüyor. Ancak bu tesisler uzun ömürlü yatırımlar olduğu için kısa vadeli talebi karşılamak amacıyla yapılan tercihler, ilerleyen yıllarda fosil yakıta bağımlılığı artırabilir.

Yenilenebilir enerjideki kazanımlar baskı altında

ABD elektrik üretiminin hâlâ yüzde 60’ı fosil yakıtlardan geliyor. Buna karşın rüzgâr ve güneş enerjisi son yıllarda hızla büyüdü. İki kaynak, 2024’te ilk kez birlikte kömürden daha fazla elektrik üretti. Aynı yıl güneş enerjisi, eklenen yeni üretim kapasitesinin yüzde 81’ini oluşturarak en hızlı büyüyen kaynak oldu.

Dünya genelinde güneş enerjisi, çoğu bölgede en ucuz elektrik üretim seçeneği hâline gelmiş durumda. ABD’de de düşük maliyetler nedeniyle yeni güneş ve rüzgâr santralleri kurulmaya devam ediyor. Ancak rapor, bu projelerin önemli bir bölümünün önceki yönetim dönemindeki teşviklerden yararlanan son yatırım dalgasına ait olabileceğine işaret ediyor.

Donald Trump’ın ikinci başkanlık döneminde fosil yakıt üretimini artırmayı hedefleyen politikalar, yenilenebilir projeler üzerindeki baskıyı büyüttü. Yönetim; bazı projeler için çalışmaların durdurulmasını istedi, izin süreçlerini engelledi ve yenilenebilir enerji teşviklerini kaldırmaya yöneldi. Böylece artan elektrik talebinin karşılanmasında rüzgâr ve güneş yerine doğal gazın payı güçlenmeye başladı.

Veri merkezleri enerji politikasının merkezinde

Yapay zekâ uygulamalarının yaygınlaşması, veri merkezi yatırımlarını enerji politikasının merkezine taşıdı. Bu tesislerin tükettiği elektrik, yalnızca teknoloji şirketlerinin operasyon maliyetlerini değil, şebekenin toplam yatırım ihtiyacını da etkiliyor. Talebin hızlı arttığı bölgelerde yeni üretim tesisleri ve iletim altyapısı kurulması gerekiyor.

Fosil yakıt yatırımlarının artması, bu ihtiyaca hızlı bir yanıt sunabilir; ancak bunun karşılığında emisyonlar ve uzun vadeli maliyetler yükselme riski taşıyor. Yenilenebilir projelerin daha düşük üretim maliyetleri sunmasına rağmen izin, teşvik ve politika belirsizlikleri büyümeyi sınırlayabiliyor.

ABD’nin önündeki temel tercih, veri merkezleriyle büyüyen elektrik talebini hangi kaynaklarla karşılayacağı. Doğal gaz projelerinin bugünkü açığı kapatması, şebekenin gelecekteki yapısını da belirleyebilir. Rapora göre mevcut kararlar, yalnızca enerji şirketlerini değil, elektrik faturalarını ve ülkenin emisyon hedeflerini de uzun süre etkileyecek.