Negatif artık saniye: Saatlerden ilk kez saniye çıkabilir

Dünya’nn dnşü son yllarda beklenmedik biçimde hızland. Atom saatleriyle gezegenin dönü arasındaki farkı dengelemek için 1970lerden beri kullanlan artk saniye” uygulamas, bu kez tarihte ilk kez saate saniye eklemek yerine bir saniyeyi ıkarmak zorunda kalabilir. CHIP Online’n aktardı gelişmeye göre bilişim altyapılar bu negatif artk saniye”ye hazır olmayabilir; Uluslararas Tartılar ve ölüler Brosu (BIPM) önümüzdeki ay Paris yaknlarında konuyu yeniden masaya yatracak.

Artk saniye neden var?

Bir Güne gnü pratikte 24 saat kabul edilse de Dünyann eksen dönşü yüksek hassasiyetli lümlerde sabit değil. Atom saatleri ile gezegen dnüün aynı hizada tutmak için 1970’lerden beri belirli dnemlerde artık saniye uygulanyor. Düzeltmeler gerektiğinde genellikle 30 Haziran veya 31 Aralkta yaplyor; o anlarda saatler ksa süreliine 23:59:60 gösterebiliyor.

Ay’ın etkisi uzun vadede dönüü yavaşlatrken, Dnyanın i yapısındaki sreçler nedeniyle 2015’ten itibaren ters ynde bir hızlanma görüldü. 2016’ya kadar yapılan dzeltmelerin tamamında pozitif artk saniye eklendi. Son dnemdeki hızlanma ise negatif artık saniye ihtimalini ilk kez ciddi biçimde gndeme getirdi.

Negatif saniye neden riskli?

CHIP Online haberinde de vurgulandığ gibi, birok yazlm ve ağ sistemi zamandan bir saniyenin çkarılmasna hazır olmayabilir. Natureın BIPM srecini aktaran haberine göre negatif artk saniye daha önce hi uygulanmad ve kritik altyaplarda anomali riski yksek görlyor; hazırlık maliyetinin “bin yıl hatası”na benzer bir ölçekte olabileceği belirtiliyor.

BIPM’in CGPM 2026 taslak karar metinlerinde de IoT, daıtk sensr sistemleri, akıll şebekeler ve sanal hizmetlerde herhangi bir artk saniyenin — zellikle negatif olanın arıza riskini artırdğ; büyük servis sağlayıcların farkl yumuatma yöntemlerinin zaman tutarsızlığı yarattğı kayda geiyor. ITU-T, URSI, IEEE 1588 çalşma grupları ve sektr temsilcileri, negatif saniye riskini önlemek için UTC’nin srekli zaman ölçeğine daha erken gemesini talep etmi durumda.

• 2015ten beri Dnya dnüünde hızlanma eilimi
• Tarihte ilk negatif artk saniye ihtimali
• IERS Blten C 72: Aralk 2026 sonunda artk saniye yok; UTC−TAI = −37 s
• Uzman modeli: nmüzdeki ~10 ylda ~%30 negatif, ~%50 pozitif artık saniye olasılğ
• nerilen çözüm: artk saniye yerine uzun vadede artık saat (3.600 sn fark)

BIPM ve CGPMde ne konuulacak?

CHIP Online’a göre BIPM, nmüzdeki ay Paris yaknlarndaki toplantda artık saniyenin geleceğini ele alacak. Daha önce uygulamanın 2035e kadar kaldırlması planlanmıt; yeni görümelerde sistemin tamamen sona erdirilmesi de masada. Nature, üye devletlerin 1315 Ekim’de 28. Ağrlklar ve öller Genel Konferansı’nda (CGPM) oy kullanacağın yazyor.

CCTFnin taslak karar raporuna göre 2025te BIPM ve IERS’in dzenledii çalıştayda uzmanlar, dönü düzensizliklerini modellenebilir ve stokastik bileenlere ayırdı. Ortak model, nümzdeki on yılda yaklaşık yüzde 30 negatif, yüzde 50 pozitif artk saniye olasılı verdi. Riski azaltmak için UTC’nin 2027 civarnda sürekli hale getirilmesi öneriliyor; taslak metinlerde 20 Mayıs 2027 tarihi geiyor. İzin verilen atomikgüneş zaman farkının 3.600 saniyeye (bir saat) çıkarlmas da “artk saat fikrini uzun vadeli yedek düzeltme olarak bırakyor.

Artık saat ne kadar uzakta?

CHIP Onlineın aktardğına gre 1972’den bu yana biriken fark yalnzca 27 saniye. Aynı tempo sürerse bir saatlik toplu düzeltmeye ihtiyaç binlerce yıl bulabilir. Bu sre iinde optik atom saatleri gibi daha hassas teknolojiler de yaygnlaşıyor; yani ne zaman dzeltelim? sorusu, nasıl lelim?” sorusuyla birlikte ilerliyor.

IERS’in 6 Temmuz 2026 tarihli Blten C 72si ise kısa vadeyi netleştiriyor: Aralık 2026 sonunda artk saniye eklenmeyecek. Yani acil bir negatif saniye takvimi yok; asl tartşma, ileride böyle bir adm gerekmeden UTCyi srekli hale getirmek.

Kullanıclar ve sektör iin sonuç

Gnlük hayatta telefonunuzun saatinin bir saniye atlamas nadiren fark edilir; asıl etki bulut zaman senkronu, finans işlem damgalar, telekom şebekeleri ve GNSS’e bağl sistemlerde birikir. Negatif saniye, birçok yazlmn hi test etmediği bir kenar durum. Bu yzden zaman standartlar kurumları, risk gereklemeden kuralı değitirmek istiyor.

Kısaca: Dünya biraz hızland, saatler tarihsel olarak ilk kez geriye doğru bir saniye düzeltmesiyle yüzleebilir. BIPM ve CGPMnin Ekim 2026 oylamas, artık saniyeyi erken emekli edip UTC’yi sürekli lee tayarak bu bilinmeyeni ortadan kaldırmay hedefliyor.