TUA’nın 3 yıllık planı: Ay görevi ve uzay limanı

Türkiye Uzay Ajansı (TUA), 2027-2029 döneminde Ay görevi, uzaya bağımsız erişim ve araştırma altyapısının geliştirilmesine odaklanmayı planlıyor. Üç yıllık dönem için ajansa toplam 20 milyar 18 milyon 108 bin lira kaynak ayrılması öngörülüyor. Bütçenin büyük bölümünün uzay ve havacılık çalışmalarına yöneltilmesi, planlanan projelerin kapsamını ortaya koyuyor.

Yıllara göre öngörülen kaynak 2027’de 5 milyar 880 milyon 735 bin lira, 2028’de 6 milyar 746 milyon 34 bin lira ve 2029’da 7 milyar 391 milyon 339 bin lira olarak sıralanıyor. Toplam bütçenin 19 milyar 991 milyon 250 bin liralık kısmı Uzay ve Havacılık Programı’na ayrılacak. Yönetim ve Destek Programı için planlanan tutar ise 26 milyon 858 bin lira.

Ay aracı için 2027 hedefi

Takvimdeki en somut görevlerden biri, TÜBİTAK UZAY tarafından geliştirilen Ay Uzay Aracı. Aracın 2027’de fırlatılması hedefleniyor. Plan doğrultusunda araç, Ay yörüngesinde bilimsel çalışmalar yaptıktan sonra yerli hibrit itki sistemiyle yüzeye sert iniş gerçekleştirecek.

Bu görev, yalnızca bir uzay aracının fırlatılmasından ibaret değil. Ay’a ulaşma ve görev yürütme kabiliyeti; araç tasarımı, itki sistemleri ve görev planlaması gibi farklı alanlarda deneyim kazanılmasını sağlayabilir. TUA’nın hedefi, Türkiye’nin kendi geliştirdiği bir araçla Ay’a ulaşması. Ancak proje için açıklanan bilgiler hedef ve plan niteliğinde; fırlatma ile inişin gerçekleştiği anlamına gelmiyor.

Ajansın genel yaklaşımında, uzay ve havacılık teknolojilerinde dışa bağımlılığı azaltmak, Türkiye’nin uluslararası rekabet gücünü artırmak ve bu alanlarda uzmanlaşmış insan kaynağını geliştirmek yer alıyor. Ay görevi de bu hedeflerin teknoloji geliştirme ve görev tecrübesi boyutuyla bağlantılı.

Bağımsız erişim için roket ve liman çalışmaları

TUA’nın planları Ay göreviyle sınırlı değil. Türkiye’nin uzaya kendi imkânlarıyla erişebilmesi için roket teknolojilerinin geliştirilmesi ve bir uzay limanı kurulması da gündemde. Bu çerçevede Somali’de bir uzay limanının inşaatı sürüyor. Tesisin, yerli roketlerin fırlatılmasına yönelik altyapı sağlaması amaçlanıyor.

Uzaya erişim için roket geliştirmek kadar fırlatma altyapısına sahip olmak da önem taşıyor. Bir uzay limanı, fırlatma faaliyetlerinin yürütülebileceği fiziksel zemini oluşturabilir. Bununla birlikte, açıklanan planlarda tesisin ne zaman tamamlanacağına veya hangi roketlerle kullanılacağına ilişkin ayrıntılar yer almıyor. Bu nedenle Somali’deki çalışma, tamamlanmış bir kapasiteden çok devam eden bir altyapı projesi olarak değerlendirilmeli.

Füzyon ve uzay havası merkezleri

Derin uzay görevlerinde kullanılabilecek itki sistemleri için füzyon teknolojilerine odaklanan bir Ar-Ge merkezinin kurulması da planlanıyor. UZDES merkezinin tamamlanma oranının 2027’de yüzde 60’a, 2028’de yüzde 80’e ulaşması ve 2029’da tamamlanması hedefleniyor.

Bir diğer proje, Güneş kaynaklı fırtınalar gibi olayları takip edecek Uzay Havası Uygulama Merkezi. Merkezin tamamlanma oranının 2027’de yüzde 10, 2028’de yüzde 20 ve 2029’da yüzde 40 olması öngörülüyor. Uzay havasındaki değişimler uyduları ve iletişim altyapısını etkileyebildiği için bu tür olayların izlenmesi, uzay faaliyetlerinin yanı sıra yeryüzündeki sistemler açısından da önem taşıyor.

Üç yıllık bütçe planı, Ay’a yönelik bir görevden fırlatma altyapısına ve araştırma merkezlerine uzanan geniş bir çalışma alanını kapsıyor. Projelerin takvimdeki hedeflere ulaşması, Türkiye’nin uzay teknolojilerinde hangi alanlarda yetkinlik geliştireceğini ve bağımsız erişim hedefinin nasıl ilerleyeceğini belirleyecek.