Utah’ta Kevin O’Leary’nin veri merkezi projesine tepki

Kevin O’Leary’nin Utah eyaletindeki Büyük Tuz Gölü’nün kuzeyinde planladığı dev veri merkezi projesi, bölge halkının itirazlarıyla karşı karşıya. Stratos adıyla anılan proje, O’Leary tarafından televizyon programındaki “Mr. Wonderful” lakabına gönderme yapan “Wonder Valley” adıyla tanıtıldı. Projenin yaklaşık 40 bin dönümlük bir alana kurulması ve tam kapasitede 9 gigawatt elektrik üretecek doğal gaz santraline sahip olması planlanıyor.

Bu ölçek, projeyi yalnızca yerel bir imar başlığı olmaktan çıkarıyor. Planlanan elektrik üretimi, Utah eyaletinin ortalama tüketiminin iki katından fazlasına karşılık geliyor. Proje bu nedenle veri merkezlerinin enerji ihtiyacı, arazi kullanımı, kamu denetimi ve vergi politikaları konusunda daha geniş bir tartışma başlattı.

Proje henüz büyük bir müşteri olmadan ilerledi

Stratos’un dikkat çeken yönlerinden biri, bir veri merkezi işletmecisi ya da ana müşteri kesinleşmeden arazi, enerji ve izinlerin bir araya getirilmeye çalışılması. Bu modelde geliştiriciler, müşterilere hazır enerji ve arazi sunmayı hedefliyor. Ancak projenin geliştiricisinin kamuya açık geçmişi ağırlıklı olarak konut ve ticari gayrimenkul geliştirmeye dayanıyor. Şirket ayrıca çevrim içi bir arazi geliştirme eğitimi satıyor.

Bu nedenle projenin ölçeği ile arkasındaki geliştirme deneyimi arasında soru işaretleri oluştu. O’Leary ise projeyi kamuoyuna tanıtırken, ABD’nin yapay zekâ ve veri altyapısında Çin ile rekabet edebilmesi için hızlı hareket etmesi gerektiğini savundu. Televizyon yayınlarında ve çevrim içi paylaşımlarında projenin büyüklüğünü öne çıkardı.

Yerel yönetim sürece geç dahil edildi

Box Elder County’deki yetkililerin projeye ilişkin bilgilendirilme zamanı da eleştirilerin merkezinde yer aldı. O’Leary’nin ekibi Utah Valisi Spencer Cox ile ocak ayında görüştü. Askeri arazilerin geliştirilmesi için oluşturulan eyalet kurumu MIDA’nın da aynı ay içinde sürece dahil olduğu anlaşılıyor. Buna karşın ilçe komiserleri proje hakkında resmî olarak 25 Mart’ta bilgilendirildi.

Komiserlerin önünde karar vermek için yalnızca 4 Mayıs’taki oylamaya kadar yaklaşık 40 günlük bir süre kaldı. İlçenin onay vermesi, arazi kullanımı bakımından olağan sonuçların ötesine geçti. Yasal olarak geri alınamaz nitelikteki onayın ardından proje bölgesindeki arazi kullanım yetkisi ilçeden MIDA’ya devredildi.

MIDA, ilçe komiserleri değerlendirme yapmayı sürdürürken proje için karar taslağını ve kamuoyu iletişim metinlerini hazırladı. Kurum, ilçe oylaması tamamlanmadan projeyi kendisi de onayladı. Bu durum, karar sürecinin yerel halkın ve ilçe yönetiminin etkisini sınırlayacak biçimde hızlandırıldığı yönündeki eleştirileri güçlendirdi.

Vergi anlaşması ve halkın katılımı tartışılıyor

Projenin vergi koşulları da kamuoyundaki itirazların bir başka nedeni oldu. Anlaşmaya göre veri sunucuları ve diğer ekipmanlar için fiilen emlak vergisi ödenmemesi öngörülüyor. Bina ve arazi üzerinden toplanan her 1 doların 80 senti ise altyapı yatırımları için geliştiriciye aktarılacak.

İlçe komiserlerinin onayından önce halkın yüz yüze görüş bildirebildiği yalnızca bir toplantı yapıldı. 22 Nisan’daki toplantı gündeminde veri merkezi açıkça yer almadı. Bir komiserin talebi üzerine geliştirici ekip, projeyi destekleyen arazi sahiplerini toplantıya katılmaları için organize etti. Sonraki iki toplantıda sözlü halk görüşü alınmadı; buna rağmen binlerce kişi yazılı yorum gönderdi.

O’Leary’nin projeyi ulusal televizyonlarda tanıtması, Utah’taki itirazları azaltmak yerine daha görünür hâle getirdi. Bölge sakinleri, büyük miktarda enerji ve altyapı gerektiren veri merkezlerinin yerel topluluklar üzerindeki etkisinin yeterince incelenmediğini düşünüyor. Stratos’un geleceği, bundan sonra yalnızca yatırım planlarına değil, projenin denetimi, vergi düzenlemeleri ve kamu katılımı konusundaki tartışmalara da bağlı olacak.