COMAC’ın elektrikli uçağı CE-25A mürettebatla uçtu

Çinli uçak üreticisi COMAC’ın geliştirdiği CE-25A, ilk kez mürettebat taşıyarak uçuş testlerine başladı. Shandong eyaletinin Binzhou kentinde gerçekleştirilen uçuşta kokpitte iki pilot ile bir uçuş test mühendisi yer aldı. Yaklaşık 10 ton ağırlığındaki uçakta sistemlerin normal çalıştığı bildirildi.

Bu uçuş, CE-25A’nın ilk havalanışı değil. Uçak 2 Şubat’tan itibaren mürettebatsız 19 otonom test uçuşu gerçekleştirmişti. Yeni aşamayla birlikte test programı, uçak içindeki ekibin bulunduğu koşulları da kapsıyor. Buna rağmen CE-25A henüz yolcu taşımaya hazır değil; COMAC ticari seferlerin ne zaman başlayacağına ilişkin bir takvim paylaşmadı.

19 yolcu kapasiteli elektrikli tasarım

CE-25A, 19 koltuklu bir elektrikli uçak olarak geliştiriliyor. T kuyruğa sahip uçağın kanatlarında, her iki tarafta beşer tane olmak üzere toplam 10 elektrikli kanallı fan bulunuyor. Tasarımda klasik, açıkta çalışan pervaneler yerine kanalların içine yerleştirilmiş fanlar kullanılıyor.

Paylaşılan teknik bilgilere göre uçağın seyir hızı saatte 300 kilometre, menzili ise 400 kilometre. Bu değerler CE-25A’yı kısa mesafeli uçuşlar için tasarlanan bir gösterim uçağı olarak konumlandırıyor. Ancak yalnızca teknik performans verileri, uçağın hangi rotalarda veya hangi işletme koşullarında kullanılacağını göstermiyor. Bu konuda doğrulanmış bir ticari plan bulunmuyor.

Çin sivil havacılık otoritesi CAAC, CE-25A için yapılan tip sertifikası başvurusunu inceliyor. Başvurunun kabul edilmesi, uçağın sertifika sürecindeki uçuşa elverişlilik değerlendirmesinin başlamasını sağlayacak. Sertifikasyon, bir prototipin uçabilmesinden farklı olarak tasarımın ve sistemlerin sivil havacılık kurallarına uygunluğunun değerlendirilmesini içeriyor. Dolayısıyla mürettebatlı uçuş, program açısından kayda değer bir test aşaması olsa da tek başına yolcu taşımacılığı izni anlamına gelmiyor.

Programın geçmişi ve batarya belirsizliği

COMAC, CE-25A’nın maketini Kasım 2023’te Şanghay’daki Çin Uluslararası İthalat Fuarı’nda sergilemişti. O dönemde maketin üzerinde 400 ila 500 kilometre menzil ve saatte 400 kilometre azami seyir hızı bilgileri yer alıyordu. Tam boy uçak ise daha sonra, B-0EFH tescilini taşıyan görüntülerin Çin sosyal medyasında paylaşılmasıyla gündeme geldi. Bugün açıklanan değerler, makette belirtilen menzil aralığının alt sınırına karşılık geliyor; azami hızla güncel olarak aktarılan seyir hızı da aynı ölçüt değil.

Uçağın batarya tedarikçisi ve kullandığı batarya teknolojisi kamuya açıklanmış değil. CATL, COMAC ve Şanghay Jiao Tong Üniversitesi Temmuz 2023’te elektrikli uçak geliştirmek amacıyla ortak girişim kurmuştu. CATL aynı dönemde, hücre düzeyinde 500 Wh/kg enerji yoğunluğuna ulaşabildiğini belirttiği yoğunlaştırılmış bataryasını tanıtmıştı. Ancak bu iş birliği, CATL bataryalarının CE-25A’da kullanıldığını kanıtlamıyor; şirketler uçağın batarya paketi hakkında doğrulama yapmadı.

Elektrikli uçaklarda batarya kapasitesi, menzil ve taşınabilecek yolcu sayısını doğrudan etkileyen temel unsurlardan biri. Bu nedenle CE-25A’nın gerçek operasyonel kabiliyetini değerlendirmek için yalnızca uçuş verileri değil, batarya sistemi ve sertifikasyon sürecine ilişkin daha fazla bilgi de gerekiyor.

Elektrikli uçak yarışında farklı yaklaşımlar

COMAC, büyük ölçekli bataryalı uçak geliştiren tek şirket değil. Heart Aerospace, X1 adlı uçağını New York eyaletindeki Plattsburgh kentinde 27 dakika uçurdu. Şirketin daha önce 19 koltuklu ES-19 üzerinde çalışırken 30 koltuklu ES-30 tasarımına yöneldiği biliniyor. ES-30, menzili uzatmak için yedek türbojeneratörlerden yararlanmayı planlıyor; batarya çalışmasında BAE Systems yer alıyor. Şirket, uçağın 2031’de hizmete girmesini hedefliyor.

Bir diğer örnek olan Eviation, dokuz yolcu kapasiteli Alice’i Eylül 2022’de uçurmuştu. Ancak şirket 2025’in başında çalışanlarının çoğunu işten çıkardı. Bu örnekler, elektrikli uçak projelerinin prototip uçuşlarının ötesinde finansman, mühendislik ve sertifikasyon aşamalarını da tamamlaması gerektiğini gösteriyor. CE-25A’nın mürettebatlı uçuşu da bu uzun sürecin bir parçası; uçağın ticari hizmete başlayacağı tarih henüz belli değil.