Beyin Taramaları Uzun COVID Yorgunluğunu Açıklıyor

Uzun COVID sonrasında aylar boyunca devam eden yorgunluk, motivasyon kaybı, hareketlerde yavaşlama ve zihinsel bulanıklık, hastaların günlük yaşamını ciddi biçimde etkileyebiliyor. Bu belirtilerin arkasındaki biyolojik mekanizmalar henüz tam olarak açıklanabilmiş değil. Kanada Bağımlılık ve Ruh Sağlığı Merkezi araştırmacılarının yürüttüğü yeni bir beyin görüntüleme çalışması ise uzun COVID ile dopamin sistemi arasındaki bağlantıya dair ölçülebilir kanıtlar sundu.

eBioMedicine dergisinde yayımlanan araştırmada, uzun COVID yaşayan kişilerin beyinleri pozitron emisyon tomografisi (PET) taramalarıyla incelendi. Araştırmacılar, elde edilen görüntüleri sağlıklı bireylerden alınan taramalarla karşılaştırdı. Sonuçlar, özellikle striatum adı verilen bölgede dopamin sinir uçlarının azaldığını gösterdi. Striatum; hareketlerin kontrolü, motivasyonun sürdürülmesi ve bazı düşünsel süreçlerle ilişkili beyin yapılarından oluşuyor.

PET taramaları, beynin belirli bölgelerindeki biyolojik etkinlikleri ve moleküler değişimleri incelemek için kullanılıyor. Bu çalışmada elde edilen veriler, uzun COVID belirtilerinin yalnızca hastaların öznel deneyimlerinden ibaret olmadığını göstermesi açısından önem taşıyor. Araştırmacılar, belirtilerle bağlantılı olabilecek nörolojik değişimleri doğrudan görüntüleme yöntemiyle değerlendirdi.

Dopamin azalması belirtilerle bağlantılı

Dopamin genellikle haz ve ödül mekanizmalarıyla birlikte anılsa da beyinde bundan daha geniş görevler üstleniyor. Hareketlerin düzenlenmesine, hedeflere yönelik motivasyonun korunmasına ve bazı bilişsel işlevlerin yürütülmesine katkı sağlıyor. Bu nedenle dopamin sinir uçlarındaki azalma, uzun COVID hastalarında aynı anda görülebilen yorgunluk, isteksizlik, hareketlerde yavaşlama ve hatırlama güçlükleriyle ilişkili olabilir.

Araştırmada, dopamin kaybının beynin her bölgesinde aynı şekilde ortaya çıkmadığı görüldü. Ventral striatumdaki azalma, daha yüksek motivasyon kaybıyla ilişkilendirildi. Dorsal putamendeki düşüş, fiziksel hareketlerde yavaşlamayla birlikte gözlendi. Kaudat putamendeki dopamin sinir ucu kaybı ise hafıza ve hatırlama güçlükleriyle bağlantılı bulundu.

Bu sonuçlar, uzun COVID belirtilerinin tek bir mekanizmayla açıklanamayabileceğini de gösteriyor. Dopamin sistemindeki değişimin beynin farklı bölgelerinde farklı sonuçlar doğurması, hastaların neden birbirinden farklı belirtiler yaşayabildiğine dair olası bir açıklama sunuyor. Bununla birlikte araştırma, her belirtinin yalnızca dopamin azalmasından kaynaklandığını kanıtlamıyor.

Çalışmanın kıdemli yazarı Dr. Jeffrey Meyer, sonuçların uzun COVID’in en azından kısmen dopamin sistemindeki bir bozuklukla ilişkili olduğunu belirtti. Bu değerlendirme, hastaların devam eden yorgunluk ve bilişsel sorunlarının yalnızca psikolojik ya da öznel şikâyetler olarak ele alınmaması gerektiğini ortaya koyuyor. Beyin görüntülemelerinde gözlenen değişimler, hastalığın sinir sistemi üzerinde biyolojik etkileri olabileceğini destekliyor.

İltihaplanma dopamin nöronlarını etkileyebilir

Yeni araştırma, aynı ekibin daha önce yürüttüğü beyin iltihabı çalışmasının devamı niteliğinde. Önceki çalışmada uzun COVID yaşayan kişilerin beyinlerinde yüksek düzeyde inflamasyon tespit edilmişti. İltihaplanmanın, dopamin nöronlarının yoğun olarak bulunduğu bölgelerde toplandığı görülmüştü.

Son çalışma, bu süregelen bağışıklık tepkisinin dopamin nöronlarına hücresel düzeyde zarar verebileceğine işaret ediyor. Böylece enfeksiyon sonrasında devam eden inflamasyon ile motivasyon kaybı, fiziksel hareketlerde yavaşlama, hafıza sorunları ve enerji düşüklüğü arasında daha doğrudan bir bağlantı kuruluyor.

Uzun COVID araştırmalarında bağışıklık sistemi ve inflamasyon başlıkları daha önce de öne çıkmıştı. Ancak dopamin sinir uçlarının doğrudan PET taramalarıyla incelenmesi, hastalığın beyin üzerindeki etkilerini değerlendirmek için farklı bir araştırma alanı açıyor. Bulguların başka hasta gruplarında ve daha geniş çalışmalarla doğrulanması gerekiyor.

Dopamin hedefli tedaviler araştırılabilir

Araştırmacılar, dopamin işlevini artıran veya dopamin metabolizmasını düzenleyen mevcut ilaçların uzun COVID tedavisinde incelenebileceğini düşünüyor. Ancak çalışma, bu ilaçların hastalar tarafından kullanılmasını öneren kesin bir tedavi rehberi sunmuyor. İlaçların etkili ve güvenli olup olmadığını belirlemek için kontrollü klinik araştırmalara ihtiyaç bulunuyor.

Ekip, dopamin aktivitesini düzenlemeyi hedefleyen yeni bir klinik deney planlıyor. Bu çalışmada hafıza, motivasyon ve yorgunluk belirtilindeki olası değişimlerin incelenmesi amaçlanıyor. Böyle bir yaklaşım, uzun COVID tedavisinde yalnızca inflamasyonu azaltmaya odaklanmak yerine, hastalıktan etkilenmiş olabilecek nörotransmiter sistemlerini desteklemeyi de gündeme getirebilir.

Yine de PET taramalarında görülen dopamin kaybının tüm uzun COVID hastalarında aynı düzeyde bulunup bulunmadığı henüz bilinmiyor. Ayrıca bu değişimin belirtilerle ne ölçüde doğrudan ilişkili olduğu da daha fazla araştırma gerektiriyor. Yeni bulgular, uzun COVID’in beynin motivasyon, hareket, hafıza ve enerjiyle bağlantılı işlevlerini etkileyebilen biyolojik bir tablo olabileceğini gösteriyor.