Birleşmiş Milletler verilerini yapay zekâya açıyor

Birleşmiş Milletler, farklı kurumlara dağılmış küresel istatistikleri yapay zekâ sistemlerinin daha kolay kullanabileceği bir yapıya taşımak için Google ile iş birliği yaptı. UN System Data Commons adı verilen platform, doğal dilde yazılan sorular üzerinden Birleşmiş Milletler kuruluşlarının verilerine erişim sağlıyor.

Google’ın açık kaynaklı Data Commons platformu üzerine inşa edilen sistem, daha önce kullanılan UNData portalının yerini alıyor. UNData’da kullanıcıların istatistiklere ulaşmak için geleneksel veritabanı arayüzlerinde arama yapması veya farklı başlıklar arasında gezinmesi gerekiyordu. Yeni yapı ise kullanıcıların günlük dile yakın sorular yöneltmesine ve farklı kurumlardan gelen verileri aynı ortamda aramasına imkân tanıyor.

Yapay zekâ yanıtlarındaki doğruluk sorunu

Platformun arkasındaki temel gerekçelerden biri, yapay zekâ araçlarının güvenilir ve güncel istatistikleri bulmakta hâlâ zorlanması. Birleşmiş Milletler Çocuklara Yardım Fonu’nun (UNICEF) hazırladığı çalışma, bu sorunun boyutunu ortaya koydu.

UNICEF, küresel kalkınma göstergeleriyle ilgili sorular karşısında altı büyük dil modelinin verdiği 133 binden fazla yanıtı inceledi. OpenAI’ın GPT-4o ve GPT-4o-mini, Anthropic’in Claude Sonnet 4.5 ve Haiku 4.5, Google’ın ise Gemini 2.5 Flash ve Gemini 2.0 Flash modellerinin yer aldığı testte ortalama doğruluk oranı yüzde 21,2 oldu.

Yanıtların yaklaşık beşte üçünde kullanılabilir bir sayı verilmedi. Modellerin bazı sorularda kesin bir değer sunmak yerine ihtiyatlı veya belirsiz ifadeler kullanması, sonuçların kullanılabilirliğini düşürdü. Aynı sorular aynı model sürümlerine yaklaşık iki gün sonra yeniden yöneltildiğinde ise iki testte de sayı veren modellerin yalnızca yaklaşık yarısı aynı sonucu tekrarladı.

UNICEF, çalışmanın henüz hakem değerlendirmesinden geçmediğini belirtti. Kurum, makaleyle birlikte yöntemi, kodu ve verileri de yayımlamayı planlıyor. Bu nedenle araştırmadaki sonuçlar, yapay zekâ modellerinin istatistiksel sorulardaki performansına ilişkin önemli bir gösterge olsa da nihai akademik çalışma olarak kabul edilmiyor.

26 Birleşmiş Milletler kuruluşu sisteme katılacak

Birleşmiş Milletler bünyesindeki 26 kuruluş, Data Commons platformuna katılmayı taahhüt etti. Açılış sırasında bu kuruluşların yaklaşık 20’sinden veri erişilebilir durumdaydı. Birleşmiş Milletler, sistemdeki istatistiksel veri kümelerinin yüzde 80’ini 2027 yılına kadar platforma taşımayı hedefliyor.

Platform, yapay zekâ uygulamalarının harici veri kaynaklarına doğrudan bağlanmasını sağlayan Model Context Protocol (MCP) standardını da destekliyor. Böylece yapay zekâ araçları, yalnızca eğitim sırasında öğrendikleri bilgilere dayanmak yerine Birleşmiş Milletler verilerine bağlantı kurarak yanıt oluşturabilecek. Bu yaklaşım, özellikle nüfus, sağlık, eğitim ve kalkınma göstergeleri gibi güncel ve kaynağı belirli olması gereken bilgiler açısından önem taşıyor.

Yeni sistem, Birleşmiş Milletler tarafından yönetilen bir altyapı üzerinde barındırılıyor. Google’ın Data Commons ekibinden Prem Ramaswamy’nin aktardığına göre platformun zaman içinde Birleşmiş Milletler tarafından bağımsız biçimde işletilmesi, sürdürülmesi ve ölçeklendirilmesi planlanıyor. Google, geçiş sürecinde kurum içi ekiplerin sistemi yönetebilmesi için eğiticilerin eğitilmesine dayalı bir yaklaşım kullandı.

Yapay zekâ kaynaklı ziyaretler artıyor

Verilerin makine tarafından okunabilir hâle getirilmesi, kullanıcı alışkanlıklarındaki değişimle de bağlantılı. UNICEF’in veri sitesi ayda 6 milyondan fazla ziyaret alıyor. Kurumun paylaştığı bilgilere göre 1 Ocak ile 14 Eylül arasındaki dönemde, ChatGPT yanıtlarındaki bağlantılar üzerinden gelen ziyaretler geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 67 arttı.

Bu yönlendirmeler, yıl içindeki tüm oturumların yüzde 6,4’ünü oluşturdu. UNICEF, tüm yapay zekâ asistanlarından gelen trafiğin ise toplam ziyaretlerin yaklaşık onda birine ulaştığını tahmin ediyor. Bu tablo, resmi istatistik kaynaklarının yalnızca insan kullanıcılar için değil, yapay zekâ sistemleri için de anlaşılır ve doğrulanabilir biçimde hazırlanmasını gerekli kılıyor.

Google.org, platformun temel altyapısının kurulması için 2 milyon dolarlık kapasite geliştirme finansmanı ve teknik destek sağladı. Birleşmiş Milletler’in hedefi gerçekleşirse, farklı kuruluşların verileri ortak bir erişim katmanında birleşecek ve yapay zekâ uygulamalarının güvenilir istatistiklere ulaşması kolaylaşacak. Ancak modellerin doğru veriye erişmesi, tek başına her yanıtın doğru olacağını garanti etmiyor; veri seçimi, kaynak gösterimi ve sonuçların tutarlılığı yine ayrı ayrı denetlenmeye devam edecek.