Boeing 787’lerdeki GEnx motorları için çatlak uyarısı

Boeing 787 Dreamliner uçaklarında kullanılan GE Aerospace GEnx motorlarının bazı yüksek basınçlı türbin kanatlarında çatlaklar oluşabildiği bildirildi. Bir araştırmada, hasarın yaklaşık bin uçuşun ardından görülebildiği aktarıldı. Bulgular, rutin kontrollerin yanı sıra çatlakların zaman içinde nasıl değiştiğinin izlenmesinin de bakım planlamasında rol oynadığını gösteriyor.

Çalışmayı Çinli mühendis Xia Xiaofeng hazırladı ve araştırma Aviation Maintenance & Engineering dergisinde yayımlandı. İnceleme, GEnx motorlarında kullanılan Phase 2 ve Phase 2+ türbin kanadı yapılandırmalarını kapsıyor. Bu nedenle rapor edilen sorun yalnızca tek bir kanat sürümüyle sınırlı değil. Bununla birlikte araştırma, bütün GEnx motorlarında aynı arızanın bulunduğu anlamına gelmiyor; bulgular belirli yapılandırmalar ve incelenen hasar örnekleriyle ilgili.

Türbin kanatlarındaki hasar nasıl gelişiyor?

Araştırmaya göre kanatların soğutulmasına yardımcı olan deliklerin arasında radyal çatlaklar oluşabiliyor. Aşırı ısınma ve mekanik yükler, bu çatlakların ortaya çıkmasına katkıda bulunabilecek etkenler arasında gösteriliyor. Başlangıçta küçük olan hasar zamanla genişleyebiliyor. Birbirine yaklaşan çatlakların birleşmesi ise kanattan parça kopması ihtimalini artırıyor.

Çalışmada çatlakların yanı sıra kanatların ısıl koruma kaplamasındaki bozulma ve kanat tabanındaki çatlamalar da ele alınıyor. Bu tür sorunlar bazı durumlarda motorun uçaktan sökülmesine neden olmuş. Dolayısıyla konu yalnızca parçalar üzerinde görülen bir kusurdan ibaret değil: Hasarın seviyesi, motorun kullanımda kalıp kalamayacağına ve bakım ekiplerinin hangi aralıklarla kontrol yapacağına ilişkin kararları etkileyebiliyor.

Uçak motorlarında endoskopik incelemeler, motoru sökmeden iç bölümlerin kontrol edilmesini sağlıyor. Araştırmada da hasarın bu yöntemle tespit edildiği bir örnek yer alıyor. Böyle bir bulgu, tek başına motorun hemen hizmet dışına çıkarılacağı anlamına gelmeyebilir; ancak sonraki kontrolün zamanı ve motorun kullanımına ilişkin değerlendirme açısından takip gerektiriyor.

Filo verileri ve bakım kararları

Çalışmanın aktardığı verilere göre Ağustos 2025 itibarıyla yaklaşık 417 GEnx motoru, çatlaklarla ilişkilendirilen kanat yapılandırmalarıyla hizmet vermeyi sürdürüyordu. Bu sayı, dünya genelindeki GEnx filosunun yaklaşık yüzde 15’ine denk geliyor. Araştırmada ayrıca bir havayolunun filosunda kusurlar nedeniyle beş motorun söküldüğü bilgisi paylaşılıyor. Bu veriler, sorunun bütün motor filosuna yayıldığını göstermese de bakım ekiplerinin belirli kanat yapılandırmalarını takip etmesini gerektiriyor.

Raporda anlatılan başka bir olayda hasar, 1.818 uçuş döngüsünün ardından yapılan endoskopik kontrolde saptandı. Motorun sonraki on uçuş içinde sökülmesi önerildi. Uçak bu önerinin ardından 12 döngü daha uçtu ve daha sonra güç ünitesi değiştirildi. Örnek, kontrol sırasında tespit edilen bir kusurun ardından kullanım ve söküm zamanlamasının operasyonel bir karara dönüştüğünü ortaya koyuyor. Uçuş döngüsü, uçağın bir kalkış ve iniş içeren operasyonunu ifade ediyor; bu nedenle döngü sayısı, uçuş saatinden farklı bir bakım ölçütü.

GE, bakım tavsiyelerinde değişikliğe gitti. Yeni yaklaşım, malzeme kaybının küçük olduğu durumlarda motorun hemen sökülmesi yerine 100 ila 250 uçuş döngüsü aralıklarla yeniden kontrol yapılmasına olanak tanıyor. Böylece bakım ekipleri hasarın boyutunu zaman içinde izleyebiliyor ve değerlendirmelerini bulgulara göre güncelleyebiliyor. Bu, her hasar tespitinde aynı işlemin uygulanması yerine durumun takip edilmesini öne çıkarıyor.

Araştırmacının kontrol önerisi

Xia Xiaofeng, belirli bir uçuş döngüsü eşiğinin ardından kontrollerin sıklaştırılmasını öneriyor. Araştırmacıya göre 2.000 uçuş döngüsünden sonra muayene aralıkları kısaltılmalı; motor titreşimi ve egzoz gazı sıcaklığı da sürekli izlenmeli. Bu öneri, GE’nin güncel bakım tavsiyesinden ayrı olarak araştırmacının değerlendirmesini yansıtıyor. Dolayısıyla şirketin bakım yaklaşımıyla araştırmacının daha sık izleme önerisini aynı talimat gibi değerlendirmemek gerekiyor.

GEnx motorlarını kullanan 787’ler açısından araştırmanın temel sonucu, belirli türbin kanadı yapılandırmalarında çatlakların ve diğer hasar belirtilerinin takip edilmesi gerektiği. Hasarın büyüme durumu, kontrol aralıkları ve motorun sökülme zamanı bakım ekiplerinin değerlendirmesine bağlı. Rapor edilen veriler, düzenli muayenenin yanında ölçülebilir bulguların izlenmesinin de motorların hizmette kalmasına ilişkin kararlarda önem taşıdığını ortaya koyuyor.