Matematikçiler ile OpenAI arasındaki gerilim büyüyor

Yapay zekâ şirketlerinin karmaşık matematik problemlerini çözme yarışı, teknoloji dünyasının dışına taşarak akademik çevrelerde ciddi bir tartışmaya dönüştü. Yirmi beş önde gelen matematikçi, yapay zekâ laboratuvarlarının ünlü problemlere insan araştırmacılardan önce çözüm üretmeye çalışırken akademik emeği, doğru atıf kültürünü ve açık araştırma anlayışını riske attığını belirten bir açık mektuba imza attı.

Mektubu imzalayan matematikçilerin tamamı, alanın en prestijli ödülü kabul edilen Fields Madalyası’na sahip. Araştırmacılar, yapay zekânın matematikte yeni yöntemler ve çözümler ortaya çıkarmasının insanlık için yararlı olabileceğini kabul ediyor. Ancak bunun gerçekleşmesi için üretilen çözümlerin yalnızca hızlı biçimde duyurulması değil, matematik topluluğu tarafından anlaşılması, doğrulanması ve önceki çalışmalarla ilişkilendirilmesi gerektiğini vurguluyorlar.

Tartışmanın merkezinde doğrulama ve akademik katkı var

Matematikçiler, yapay zekâ tarafından hazırlanan kanıtların çoğu zaman yeterli açıklama ve bağımsız inceleme olmadan gündeme getirilebildiğini söylüyor. Böyle bir yaklaşım, yeni yöntemlerin ayrıştırılmasını, kanıtın nasıl oluşturulduğunun anlaşılmasını ve çalışmaya katkı sağlayan kişilerin doğru biçimde anılmasını zorlaştırıyor.

OpenAI tarafından geliştirilen Codex ile ilişkilendirilen bir matematik çalışması da bu tartışmanın merkezinde yer alıyor. New York Üniversitesi profesörü Tristan Buckmaster, şirketin kendisine, Anthropic’te çalışan bir meslektaşına katkı payı vermemesi yönünde baskı uyguladığını öne sürdü. Buckmaster ayrıca OpenAI’nin, Codex kullanılarak yürütülen çalışmalardan yararlanıp kendi çığır açıcı kanıtını üretmiş olabileceğini sorguladı.

Buradaki iddialar henüz kesinleşmiş değil. OpenAI’ye atfedilen kanıtın doğrulaması tamamlanmış durumda değil ve matematik çevrelerinde çalışmanın kaynağı, geliştirilme süreci ve katkıların nasıl paylaşılması gerektiği konusunda soru işaretleri bulunuyor. Tartışmanın önemli bölümü de tam olarak bu belirsizlikten kaynaklanıyor.

CalTech etkinliğinde sponsorluk geri çekildi

Gerilim yalnızca bireysel araştırmacıların itirazlarıyla sınırlı kalmadı. OpenAI, CalTech’te düzenlenen bir matematik etkinliğine verdiği sponsorluğu, üniversitedeki araştırmacıların şirketi eleştirmesinin ardından geri çekti. Bu karar, yapay zekâ laboratuvarları ile akademik kurumlar arasındaki iş birliklerinin hangi koşullarda yürütüleceği sorusunu da gündeme taşıdı.

Matematikçilerin endişesi, yapay zekâ araçlarının yanlış veya eksik sonuç üretmesinden ibaret değil. Araştırmacılar, laboratuvarların çok büyük işlem gücü ve bütçeler kullanarak mevcut bilimsel çalışmalardaki umut vadeden yolları kendi modelleriyle inceleyebileceğini belirtiyor. Bir şirket, özgün araştırmacılar tamamlamadan önce bir probleme kanıt sunabilirse, akademisyenlerin çalışmalarını açık biçimde paylaşmak yerine saklamayı tercih etmesi mümkün hale gelebilir.

Bu kaygı, matematikte uzun yıllardır önem taşıyan açık araştırma kültürüyle doğrudan çelişiyor. Matematikçiler yeni fikirleri, taslakları ve kısmi sonuçları meslektaşlarıyla paylaşarak problemlerin gelişmesini sağlıyor. Yapay zekâ destekli çalışmaların kimin verisinden, hangi yazışmalardan veya hangi ortak araştırma sürecinden beslendiği belirsiz kaldığında bu paylaşım zinciri zarar görebilir.

Leiden Bildirgesi de aynı sorunlara odaklanmıştı

Yayımlanan açık mektup, haziran ayında bir matematikçi çalışma grubu tarafından hazırlanan Leiden Bildirgesi’nin ardından geldi. Leiden Bildirgesi, büyük dil modellerinin matematiksel kanıt üretme biçimlerinin araştırmacıları, kurumları ve politika yapıcıları nasıl etkileyebileceğini ele alıyor. Belgede matematik topluluğu için çeşitli öneriler de sunuluyor.

İmzacılara göre matematiğin değeri yalnızca kanıtın kendisinden veya çalışmada kimin adının yer almasından oluşmuyor. Öğrencilerin yetiştirilmesi, yeni soruların ortaya çıkarılması, yöntemlerin aktarılması ve sonuçların daha geniş bir bilimsel çerçeveye yerleştirilmesi de alanın temel parçaları arasında bulunuyor. Yapay zekâ bir sonuca ulaşsa bile, bu sonucu açıklayacak ve matematiğin ortak bilgi birikimine katacak insan araştırmacılar olmadan çalışma tamamlanmış sayılmıyor.

Tartışmanın etkisi matematikle sınırlı kalmayabilir. Mektupta, matematikçilerin bugün karşılaştığı sorunların bilimsel ve yaratıcı mesleklerin tamamında görülebilecek daha geniş bir dönüşümün işareti olduğu ifade ediliyor. Yapay zekâ çalışma biçimlerini değiştirirken hız, sahiplik ve rekabet kadar üretilen bilginin nasıl anlaşılacağı, paylaşılacağı ve insanlara aktarılacağı da belirleyici olacak.