Rocket Lab, NASA’nın Mars ihalesine GAO’da itiraz etti

Rocket Lab, NASA’nın yaklaşık 700 milyon dolarlık Mars Telecommunications Network (MTN) sözleşmesini Blue Origin’e vermesine resmen itiraz etti. Şirket, kararı ABD Sayıştayı işlevi gören Government Accountability Office’e (GAO) taşıdı; gerekçe olarak Kongre’nin belirlediği uygunluk kriterlerine uyulmadığını ve kendi teknik teklifinin hatalı değerlendirildiğini öne sürüyor. Mars ile Dünya arasındaki veri köprüsünü kim kuracak sorusu, ihale bittikten sonra yeniden gündemde.

Ne oldu, neden önemli?

NASA 1 Eylül’de MTN için Blue Origin’i seçtiğini duyurmuştu. Firm-fixed-price sözleşme, en fazla yaklaşık 700 milyon dolar değerinde; kapsamında Mars yörüngesinde çalışacak iletişim aracının tasarımı, geliştirilmesi, fırlatılması ve işletilmesi var. Rocket Lab ise 11 Eylül’de (ABD saatiyle) X üzerinden yaptığı açıklamada GAO’ya resmi protesto dilekçesi verdiğini bildirdi.

Bu sadece iki şirket arasındaki bir kapışma değil. Mars Odyssey (2001) ve Mars Reconnaissance Orbiter (2005) hâlâ röle görevi görüyor; yeni uydu, yaşlanan bu altyapının yükünü azaltacak ve gelecekteki bilimsel ile insanlı keşiflere yüksek bant genişlikli bağlantı sağlayacak. Takvim sıkı: Blue Origin aracını en geç 31 Aralık 2028’e kadar NASA’ya teslim edecek, sistemin 2030’da Mars’ta çalışması planlanıyor. GAO incelemesi bu takvimi geciktirebilir veya kararı yeniden açabilir.

Rocket Lab ne diyor?

Şirketin kamuoyuna yansıyan mesajı net: “NASA’nın ödül kararı, Kongre’nin zorunlu kıldığı uygunluk kriterleriyle tutarsız görünüyor.” Ayrıca ajansın Rocket Lab teknik dosyasını “cezalandırıcı” ve tutarsız biçimde incelediğini, yanlış tespitler ve sonuçlar ürettiğini savunuyor. Rocket Lab, kamu ihalelerinde adil rekabet ve kamu yatırımının korunması için bu incelemenin şart olduğunu vurguluyor.

Teklif tarafında şirket Explorer uzay aracı platformuna dayalı bir tasarım sunmuştu. Daha önce NASA’nın ESCAPADE Mars görevi için iki araç geliştirmiş olması da teklifte öne çıkan deneyim kartlarından biriydi. Space.com’un aktardığına göre Blue Origin ile Rocket Lab, yarışın önde giden iki adayı olarak görülüyordu; NASA sonunda Blue Origin’i seçti.

MTN ne işe yarayacak?

Adında “network” geçse de sözleşme fiilen tek bir yüksek performanslı Mars iletişim uydusu etrafında şekilleniyor. Araç, gezegendeki ve çevresindeki uzay araçlarıyla Dünya arasında bilimsel veri, görüntü, navigasyon bilgisi ve kritik görev trafiğini aktaracak. NASA’nın Space Communications and Navigation programı altında yönetilecek sistem, ajansın açıklamasına göre hem mevcut hem gelecekteki Mars görevlerini destekleyecek.

• Sözleşme türü: firm-fixed-price, azami ~700 milyon dolar
• Seçilen yüklenici (mevcut karar): Blue Origin
• Platform: Blue Ring uzay aracı
• Teslim: en geç 31 Aralık 2028
• Operasyon hedefi: 2030’da Mars’ta aktif

Blue Origin CEO’su Dave Limp, seçimin ardından MTO’nun Blue Ring üzerine kurulduğunu ve Huntsville, Alabama’da üretimde olduğunu belirtmişti. Blue Ring henüz tam bir görev uçuşu yapmadı; prototip versiyonu Ocak 2025’te New Glenn’in ilk uçuşunda uzaya gitmişti.

Blue Origin de benzer yolu yürümüştü

İronik bir tarihsel paralel var. 2021’de NASA Artemis’in ilk insanlı Ay iniş aracını SpaceX’e verdiğinde Blue Origin GAO’ya itiraz etmiş, GAO protestoyu reddetmişti. Şirket ardından NASA’yı mahkemeye taşımış, orada da kaybetmişti. Sonrasında ajans ikinci bir Ay iniş sistemi seçmeye karar verdi ve 2023’te bu sözleşmeyi Blue Origin kazandı. Rocket Lab’in umudu, benzer bir incelemenin en azından süreci yeniden açması.

Sektör için ne anlama geliyor?

Kongre Temmuz 2025’te Mars iletişim uydusu için 700 milyon dolarlık finansmanı onaylamış, NASA Mayıs’ta teklif çağrısı açmıştı. Ticari ortaklara dayanan bu model, Dünya yörüngesi ve Ay’daki iletişim/ulaşım yaklaşımının Mars’a uzanması anlamına geliyor. Öte yandan uygunluk şartlarının (örneğin Mars Sample Return tasarım çalışmalarıyla ilgili Kongre kriterleri) tartışmaya açılması, ihale dilinin ne kadar sıkı yorumlandığını da test edecek.

Kısa vadede izlenecek şey GAO’nun kararı. Ret halinde Blue Origin takvimiyle ilerler; kabul veya düzeltme talebi halinde NASA değerlendirmeyi yeniden yapabilir. Her iki senaryoda da Mars’ın eski röle uydularına bağımlılığı ve 2030 hedefi, sürecin neden bu kadar kritik olduğunu açıklıyor.

Özetle: Rocket Lab, Blue Origin’e giden ~700 milyon dolarlık Mars iletişim sözleşmesine GAO’da itiraz etti. İddia, Kongre uygunluk şartları ve teknik değerlendirmenin hatalı olduğu yönünde. GAO sonucu, hem ihale hem Mars veri altyapısının takvimini etkileyecek.