Rocket Lab, NASA’nın Mars kararı için itiraz başvurusunda bulundu

NASA’nın Mars çevresinde görev yapacak yeni bir telekomünikasyon uydusu için Blue Origin’i seçmesi, ihaledeki rakiplerden Rocket Lab’ın itirazıyla karşılaştı. Şirket, NASA’nın kararını ABD Hükümeti Hesap Verebilirlik Ofisi’ne (GAO) taşıdı. Rocket Lab, değerlendirme sürecinde hem yasal uygunluk kriterlerinin hem de kendi teknik teklifinin incelenme biçiminin sorunlu olduğunu savunuyor.

NASA, Mars Telecommunications Network adı verilen görev için 700 milyon dolar değerinde bir uzay aracının geliştirilmesi, fırlatılması ve işletilmesi görevini Blue Origin’e verdi. Mars çevresinde çalışacak araç, Kızıl Gezegen ile Dünya’daki büyük uydu antenleri arasında veri aktarımını sağlayacak. Görevin ortaya çıkışında, Mars yörüngesinde bulunan mevcut NASA araçlarının yaşlanması etkili oldu.

Rocket Lab kararın yasal kriterlere uymadığını savunuyor

Rocket Lab’ın itirazı, yalnızca teknik teklifinin değerlendirilmesine yönelik eleştirilerle sınırlı değil. Şirket, NASA’nın seçiminin ABD Kongresi tarafından belirlenen uygunluk şartlarıyla çeliştiğini ileri sürüyor. Rocket Lab’a göre kurum, teknik teklif dosyasını incelerken hatalı tespit ve sonuçlara ulaştı; şirketin teknik bölümünü cezalandırıcı bir yaklaşımla değerlendirdi.

Bu iddianın merkezinde, NASA’nın Mars telekomünikasyon görevi için hangi şirketleri değerlendirebileceğini belirleyen özel koşullar bulunuyor. Görev, 2025’te Kongre’den geçen ek NASA finansman paketinin bir parçası olarak oluşturuldu. Paket, kamuoyunda “One Big Beautiful Bill” adıyla anılan yasa kapsamında kabul edildi ve Mars örneklerinin Dünya’ya getirilmesine yönelik çalışmalarla bağlantılı bir seçim çerçevesi ortaya koydu.

Yasada, Mars yörünge aracının ABD’de bulunan ve 2024 veya 2025 mali yıllarında Mars Sample Return için ticari tasarım çalışmaları kapsamında yönetimden finansman almış şirketler arasından seçilmesi öngörüldü. Ayrıca aday şirketlerin, Mars’tan örnek getirme görevinin bütün aşamalarını destekleyecek, bağımsız olarak fırlatılacak ayrı bir Mars telekomünikasyon yörünge aracı önermiş olması gerekiyordu.

Mars görevi için yarışan şirketler

Bu şartlar, ihaleye katılabilecek şirketlerin kapsamını belirledi. Rocket Lab da Mars’tan örnek getirme çalışmaları için yapılan ticari tasarım araştırmaları nedeniyle uygun adaylar arasında yer aldı. Blue Origin’in yanı sıra L3Harris, Lockheed Martin, Northrop Grumman, SpaceX, Quantum Space ve Whittinghill Aerospace da yarışabilecek şirketler arasında bulunuyordu.

NASA’nın Blue Origin’i seçmesi, bu nedenle yalnızca iki şirket arasındaki teknik bir rekabetin sonucu olarak değerlendirilmiyor. Karar, Kongre’nin görevi oluştururken belirlediği uygunluk şartlarının nasıl yorumlandığı sorusunu da gündeme getiriyor. Rocket Lab’ın GAO’ya yaptığı başvuru, NASA’nın değerlendirme sürecini ve seçimin dayandığı kriterleri incelemeye açabilir.

GAO’nun itiraz sürecindeki değerlendirmesinin nasıl sonuçlanacağı henüz belli değil. Rocket Lab’ın başvurusu, Blue Origin’in görevi yürüteceği yönündeki NASA kararının otomatik olarak değiştiği anlamına gelmiyor. Ancak şirketin iddiaları, Mars çevresindeki iletişim altyapısı için planlanan bu görevin teknik hedeflerinin yanında, kamu ihalelerinde uygulanan uygunluk ve değerlendirme kurallarını da tartışmaya taşıyor.

Görevin Mars araştırmaları açısından rolü

Mars yörüngesindeki bir telekomünikasyon aracı, gezegen yüzeyinden veya Mars çevresindeki diğer araçlardan gönderilen verilerin Dünya’ya aktarılmasında kullanılabilir. NASA’nın planı, Mars ile Dünya arasındaki iletişimde görev yapacak özel bir uzay aracının geliştirilmesini öngörüyor. Bu kapasite, Mars araştırmalarında kullanılan mevcut yörünge araçlarının yaşlanması nedeniyle NASA açısından ayrı bir önem taşıyor.

İhalenin nasıl sonuçlanacağı, yalnızca Blue Origin ve Rocket Lab arasındaki rekabeti değil, Mars örneklerinin Dünya’ya getirilmesiyle bağlantılı görev mimarisini de etkileyebilir. Şimdilik NASA’nın seçimi Blue Origin lehine yapılmış durumda; Rocket Lab ise bu kararın Kongre’nin belirlediği şartlara ve teknik değerlendirme kurallarına uygun olmadığını savunarak resmi inceleme talep ediyor.