Yapay zekâ veri merkezleri sanayi bölgelerinde tepki çekiyor

Yapay zekâ sistemlerini çalıştırmak için gereken veri merkezleri ABD genelinde hızla yayılırken, bu yatırımların kurulacağı bölgelerde yaşayanların itirazları da büyüyor. Şirketler yeni tesislerin istihdam ve ekonomik hareketlilik getireceğini savunuyor. Ancak özellikle enerji kaynakları sınırlı, geçmişte ağır sanayinin çevresel etkilerini yaşamış kentlerde bu vaatler birçok kişiyi ikna etmeye yetmiyor.

Philadelphia’daki tartışma, bu gerilimin somut örneklerinden biri. Kentte henüz bir veri merkezi için resmî inşaat teklifi bulunmuyor. Buna rağmen belediye yetkilileri, biri Kuzeydoğu Philadelphia’da, diğeri ise Grays Ferry mahallesinde olmak üzere iki potansiyel bölge belirledi. Grays Ferry, geçmişte ABD’nin sanayi faaliyetlerinden en fazla etkilenen yerleşimlerinden biri olarak öne çıkıyor.

Grays Ferry sakinleri geçmiş deneyimlerini hatırlıyor

Mahalle sakini Shawmar Pitts, çocukluğunu Doğu Yakası’nın bir dönem en büyük petrol rafinerisinin yanında geçirdi. Philadelphia Energy Solutions tarafından işletilen rafineri, 2019’da yaşanan bir patlamanın ardından kapandı. Pitts’in ailesi ve çevresindeki birçok kişi kronik sağlık sorunları yaşamasına rağmen, bu hastalıklarla rafineri arasındaki olası bağlantıyı uzun süre kuramadığını anlatıyor.

Pitts, 2018’de çevre adaleti alanında çalışan Philly Thrive adlı kuruluşla tanıştıktan sonra konuyu daha yakından incelemeye başladı. Kuruluşun mahallede dağıttığı bilgilendirme materyallerinde, rafineriye yakın yaşamanın sağlık üzerindeki etkileri ele alınıyordu. Pitts, ailesindeki ve komşularındaki çeşitli hastalıkların listede yer alan sorunlarla örtüştüğünü gördü. Bugün aynı kuruluşun yönetici eş direktörlerinden biri olan Pitts, Philadelphia’da veri merkezi moratoryumu talep eden grubun önde gelen isimleri arasında yer alıyor.

Philly Thrive yönetim kurulu başkanı Sonya Sanders da veri merkezlerine karşı çıkan isimlerden. Sanders, Philadelphia Belediye Sarayı önünde düzenlenen bir mitingde yeni tesislerin mahalleye daha fazla kirlilik ve gürültü getireceğini savundu. Ayrıca veri merkezi şirketlerinin vaat ettiği istihdam artışının, bölge sakinlerinin beklentilerini karşılamayacağını düşünüyor.

Sanders’ın eşi ve Grays Ferry sakini olan kişi, 2020’de nadir görülen bir kemik kanseri nedeniyle hayatını kaybetti. Sanders, eşinin sigara veya alkol kullanmadığını belirterek hastalığı rafinerinin emisyonlarıyla ilişkilendirdiğini söyledi. Bu değerlendirme, mahallede sanayi kaynaklı sağlık etkilerine ilişkin kişisel deneyimlerin yeni teknoloji yatırımlarına yönelik tutumu nasıl şekillendirdiğini gösteriyor. Ancak bu tür kişisel bağlantılar, tek başına tıbbi veya bilimsel nedensellik kanıtı anlamına gelmiyor.

Yapay zekâ yatırımları enerji talebini büyütüyor

Philadelphia’daki olası tesislerin çevresel etkisi, her gün yüz binlerce varil petrol işleyen eski rafineriyle aynı ölçekte olmayabilir. Philadelphia Energy Solutions rafinerisi, kapanmadan önce günde 335.000 varile kadar ham petrol işliyordu. Buna karşın yapay zekâ yarışının büyümesi, veri merkezlerinin elektrik ve doğal gaz ihtiyacını hızla artırıyor.

BloombergNEF’in tahminine göre ABD’deki veri merkezleri 2035 yılına gelindiğinde Almanya ve Japonya’nın toplamından daha fazla doğal gaz tüketebilir. Bu öngörü, yapay zekâ altyapısının yalnızca teknoloji şirketlerinin sunucu yatırımlarıyla sınırlı kalmadığını ortaya koyuyor. Yeni tesisler; elektrik üretimi, su kullanımı, gürültü, hava kalitesi ve yerel altyapı üzerinde de baskı oluşturabiliyor.

ABD’nin farklı kent ve kasabalarında yaşayanlar bu nedenle veri merkezi projelerine karşı çıkıyor. Tepkiler, özellikle sınırlı enerji ve su kaynaklarına sahip bölgelerde yoğunlaşıyor. Geçmişte petrol, kimya veya başka ağır sanayi faaliyetlerinin çevresel yükünü taşıyan topluluklarda ise şirketlerin istihdam ve ekonomik büyüme mesajları daha güçlü bir şüpheyle karşılanıyor.

Philadelphia’daki tartışma, yapay zekâ altyapısının nereye kurulacağı kadar, bu kararların kim tarafından ve hangi koşullarla alınacağı sorusunu da gündeme getiriyor. Kentte henüz resmî bir proje bulunmasa da potansiyel bölgelerin açıklanması, geçmişte sağlık ve çevre sorunları yaşamış mahallelerde erken bir itiraz dalgası başlattı. Veri merkezlerinin büyümesi, şirketlerin kapasite hedefleriyle yerel halkın yaşam koşulları arasındaki dengeyi daha görünür hâle getiriyor.