Devil’s Arrows taşları 18 kilometre uzağa insanlar taşımış

İngiltere’nin Yorkshire bölgesinde yer alan Devil’s Arrows, Britanya’nın en yüksek dikili taş hizalanması olarak biliniyor. Yeni bir araştırma, anıtı oluşturan taşların yaklaşık 18 kilometre uzaklıktaki bir bölgeden getirildiğini ortaya koydu. Taşların bölgeye buzul hareketiyle ulaşmadığı, Neolitik dönemde yaşayan topluluklar tarafından taşındığı doğrulandı.

Çalışmanın sonuçları, Proceedings of the Royal Society A: Mathematical, Physical and Engineering Sciences dergisinde yayımlandı. Araştırmacılar, her biri yaklaşık 25 ton ağırlığındaki birkaç taşın Yorkshire boyunca insan gücüyle taşındığını belirledi. Bu bulgu, Devil’s Arrows’un yalnızca yerel bir taş dizilimi olmadığını; taşların seçilmesi, taşınması ve kutsal bir alan oluşturulması için planlı bir çaba gerektiğini gösteriyor.

Taşların kaynağı 18 kilometre uzaklıkta bulundu

Devil’s Arrows, İngiltere ve İrlanda’daki megalitik anıtlar arasında yer almasına rağmen uzun süre Stonehenge kadar ayrıntılı incelenmedi. Stonehenge, Calanais, Newgrange ve Avebury gibi yapılar arkeoloji araştırmalarında daha fazla ilgi görürken Devil’s Arrows’un taşlarının nereden geldiği konusunda sınırlı bilgi bulunuyordu.

Yeni araştırma bu boşluğu doldurarak taşların yaklaşık 18 kilometre uzaklıktaki bir kaynaktan getirildiğini gösterdi. Araştırmacılara göre mesafe tek başına en büyük sorun değildi; asıl zorluk, çok ağır taşların taşınması ve dikilmesi için gereken organizasyondu. Neolitik toplulukların bu süreci gerçekleştirebilmesi, dönemin insanlarının büyük ölçekli ortak çalışmaları planlayabildiğine işaret ediyor.

York Üniversitesi’nden araştırmacı Jim Leary, güney İngiltere ve İskoçya’daki anıtların daha fazla ilgi gördüğünü, Devil’s Arrows gibi yapıların ise görece daha az incelendiğini belirtti. Leary, yeni bulgunun Yorkshire’da yaşayan Neolitik toplulukların yaklaşık 25 tonluk taşları taşıdığını ve bölgeyi kutsal bir manzaraya dönüştürdüğünü gösterdiğini söyledi.

Stonehenge araştırmalarıyla benzer bir tartışma

Taşların uzak mesafelerden taşınması, Britanya’daki megalitik yapılar için yeni bir konu değil. Stonehenge üzerinde yapılan kimyasal analizler, anıtı oluşturan taşların farklı bölgelerden getirildiğini ortaya çıkarmıştı. İç halkadaki 42 mavi taşın batı Galler’den geldiği 2019 yılında yayımlanan bir çalışmayla belirlenmişti.

Stonehenge’in dış bölümünde kullanılan sarsen taşlarının kaynağı ise Salisbury Ovası’na daha yakın olan Marlborough Downs bölgesi olarak tespit edilmişti. Bu bölge, Birleşik Krallık’taki en yoğun sarsen taşı oluşumlarından birine ev sahipliği yapıyor ve Stonehenge’in yaklaşık 25 ila 30 kilometre kuzeyinde bulunuyor.

2024 yılında yapılan başka bir araştırma da Stonehenge’deki Altar Stone’un Galler’den değil, İskoçya’nın kuzeydoğusundaki Orkney bölgesinden geldiğini ortaya koymuştu. Bu sonuç, taşların anıtlara nasıl ulaştırıldığı sorusunu yeniden gündeme getirdi.

Buzullar mı, insanlar mı?

Stonehenge taşlarının taşınma biçimiyle ilgili tartışmalarda iki temel görüş öne çıkıyor. Bir görüş, özellikle mavi taşların en azından bir bölümünün Galler’den güney İngiltere’ye buzullar tarafından taşınmış olabileceğini savunuyor. Diğer görüş ise bu görevi insanların üstlendiğini öne sürüyor. Taşların tam olarak hangi yöntemle hareket ettirildiği ise kesin biçimde açıklanmış değil.

Devil’s Arrows araştırması, bu tartışmaya doğrudan yeni bir veri ekliyor. Taşların 18 kilometre uzaktaki kaynaktan geldiğinin ve bölgeye buzul hareketiyle değil insanlar aracılığıyla ulaştırıldığının belirlenmesi, Neolitik toplulukların anıt inşasındaki rolünü güçlendiriyor.

Bu sonuç, taşların yalnızca fiziksel olarak taşınmış olmasına değil, anıtların arkasındaki toplumsal organizasyona da ışık tutuyor. Yaklaşık 25 tonluk blokların seçilmesi, taşınması ve dikilmesi; ortak emek, planlama ve ritüel amaçların bir arada bulunduğu uzun bir süreci gerektirmiş olmalı. Devil’s Arrows böylece Britanya’nın megalitik mirası içinde, Stonehenge’den bağımsız olarak incelenmesi gereken önemli bir yapı olarak öne çıkıyor.