Otonom araçların güvenliğini kim ve nasıl ölçecek?

Otonom araçların yollarda güvenli kabul edilmesi için hangi ölçütlerin kullanılacağı, teknoloji geliştikçe daha kritik bir soruya dönüşüyor. Bugün robotaksi ve sürücüsüz kamyon geliştiren şirketler kendi sistemlerinin performansını ortaya koyuyor; ancak farklı araçları aynı çerçevede değerlendiren, gerçek yol koşullarına yönelik standartlaştırılmış bir test bulunmuyor.

ABD’de Ulusal Karayolu Trafik Güvenliği İdaresi (NHTSA), bu boşluğu federal bir otomatik sürüş sistemi çerçevesiyle kapatmaya çalışıyor. Kurumun yaklaşımı, güvenliği merkeze alırken teknolojinin gelişimini gereksiz kurallarla yavaşlatmamak üzerine kuruluyor. Bu hedefin kolay olmadığı açık; çünkü otonom sürüş sistemleri, geleneksel araçlardan farklı donanım ve çalışma biçimlerine sahip.

Mevcut kurallar otonom araçlara tam uymuyor

Federal Motorlu Araç Güvenlik Standartları (FMVSS), bugün otomobil üreticilerinin satışa sunduğu araçlar için temel güvenlik kurallarını belirliyor. Ancak bu standartlar, insan sürücünün aracı kontrol ettiği geleneksel tasarımlar dikkate alınarak hazırlandı.

Tesla Cybercab ve Zoox robotaksisi gibi araçlar, klasik otomobillerde bulunan bazı ekipmanlara sahip değil. Pedallar ve direksiyon simidi gibi kontrollerin yanı sıra yan aynalar ve dikiz aynası gibi tasarım unsurları da bu araçlarda geleneksel biçimde bulunmayabiliyor. Bu nedenle mevcut kuralları doğrudan uygulamak, otonom araçların tasarımını ve işleyişini tam olarak değerlendirmeye yetmiyor.

İnsanların ehliyet alabilmesi için sürüş sınavından geçmesi gerekiyor. Otonom araç teknolojileri için ise bunun karşılığı olan, her üreticiye ve sisteme uygulanabilecek ortak bir yeterlilik sınavı henüz yok. Bir aracın güvenli sürücü gibi davranıp davranmadığını belirlemek, bu yüzden büyük ölçüde şirketlerin sunduğu verilere ve mevcut düzenleyici süreçlere bağlı kalıyor.

ASCEND ile ortak performans standardı hedefleniyor

NHTSA, bu soruna yanıt verebilmek amacıyla SAE ile birlikte ASCEND adlı kamu-sektör girişimini başlattı. Girişimin amacı, veriye dayalı otonom araç performans standartlarının geliştirilmesini hızlandırmak. Çalışmanın merkezinde, otomatik sürüş sistemlerinin hangi yetkinlikleri göstermesi gerektiğini tanımlamak bulunuyor.

NHTSA yöneticisi Jonathan Morrison, kurumun önceliğinin otomatik sürüş sistemi yetkinliğini ortaya koymak olduğunu belirtti. Bu çalışmadan çıkacak ölçütlerin, gelecekte hazırlanabilecek federal bir motorlu araç güvenlik standardına temel oluşturması bekleniyor.

Federal düzeyde ortak bir standardın oluşturulması, eyaletler ve yerel yönetimler tarafından hazırlanan farklı kuralların yarattığı parçalı yapıyı da azaltabilir. Şu anda farklı bölgelerdeki gereklilikler, otonom araç şirketleri için ayrı ayrı uyum süreçleri anlamına gelebiliyor. Tek bir federal çerçeve, hem denetimi daha anlaşılır hâle getirebilir hem de araçların farklı bölgelerde test edilmesini ve işletilmesini kolaylaştırabilir.

Standartların ne zaman hazır olacağı belli değil

ASCEND’in otonom sürüş sistemi standartlarını ne zaman tamamlayacağına ilişkin bir takvim açıklanmadı. Bu nedenle sektörün hangi performans ölçütlerini benimseyeceği ve federal düzenlemelerin hangi ayrıntıları içereceği şimdilik net değil.

Yine de girişimin kapsamı, güvenlik tartışmasının yalnızca şirketlerin beyanlarına bırakılmaması açısından önem taşıyor. Otonom araçların güvenliğini ölçmek için yalnızca kazalara bakmak yerine sistemlerin farklı yol, trafik ve sürüş koşullarındaki davranışlarını karşılaştırılabilir verilerle değerlendirmek gerekiyor. ASCEND’in ortaya koyacağı çerçevenin, bu değerlendirmeyi ortak bir zemine taşıyıp taşıyamayacağı önümüzdeki süreçte belli olacak.

ABD’nin hedefi, otonom araçlara ilişkin kuralları teknoloji geliştikten sonra parça parça oluşturmak yerine, güvenlik ölçütlerini daha sistemli bir temelde hazırlamak. Ancak standartların hem gerçek dünya koşullarını yansıtması hem de henüz gelişimini sürdüren sürüş teknolojilerini gereksiz biçimde sınırlamaması gerekecek.